---

1:1.
Manus ferens munera
pium facit impium;
nummus iungit federa,
nummus dat consilium;
nummus lenit aspera,
nummus sedat prelium.
nummus in prelatis
est pro iure satis;
nummo locum datis
vos, qui iudicatis.

1:2.
Nummus ubi loquitur,
fit iuris confusio;
pauper retro pellitur,
quem defendit ratio,
sed dives attrahitur
pretiosus pretio.
hunc iudex adorat,
facit, quod implorat;
pro quo nummus orat,
explet, quod laborat.

1:3.
Nummus ubi predicat,
labitur iustitia,
et causam, que claudicat,
rectam facit curia,
pauperem diiudicat
veniens pecunia.
sic diiudicatur,
a quo nichil datur;
iure sic privatur,
si nil offeratur.

1:4.
Sunt potentum digiti
trahentes pecuniam;
tali preda prediti
non dant gratis gratiam,
sed licet illiciti
censum censent veniam.
clericis non morum
cura, sed nummorum,
quorum nescit chorum
chorus angelorum.

1:5.
«Date, vobis dabitur:
talis est auctoritas»
danti pie loquitur
impiorum pietas;
sed adverse premitur
pauperum adversitas.
quo vult, ducit frena,
cuius bursa plena;
sancta dat crumena,
sancta fit amena.

1:6.
Hec est causa curie,
quam daturus perficit;
defectu pecunie
causa Codri deficit.
tale fedus hodie
defedat et inficit
nostros ablativos,
qui absorbent vivos,
moti per dativos
movent genitivos.

2
«Responde, qui tanta cupis!» modo Copia dicat.
«Pone modum! que vis dono.» - «Volo plena sit arca.» -
«Plena sit!» - «Adde duas!» - «Addo.» - «Si quattuor essent,
Sufficerent.» - «Sic semper agis: cum plurima dono,
Plus queris, nec plenus eris, donec morieris.»

---

3:1.
Ecce torpet probitas,
virtus sepelitur;
fit iam parca largitas,
parcitas largitur;
verum dicit falsitas,
veritas mentitur.

Refl.
Omnes iura ledunt
et ad res illicitas
licite recedunt.

3:2.
Regnat avaritia,
regnant et avari;
mente quivis anxia
nititur ditari,
cum sit summa gloria
censu gloriari.

Refl.
Omnes iura ledunt
et ad prava quelibet
impie recedunt.

3:3.
Multum habet oneris
do das dedi dare;
verbum hoc pre ceteris
norunt ignorare
divites, quos poteris
mari comparare.

Refl.
Omnes iura ledunt
et in rerum numeris
numeros excedunt.

3:4.
Cunctis est equaliter
insita cupido;
perit fides turpiter,
nullus fidus fido,
nec Iunoni Iupiter
nec Enee Dido.

Refl.
Omnes iura ledunt
et ad mala devia
licite recedunt.


3:5.
Si recte discernere
velis, non est vita,
quod sic vivit temere
gens hec imperita;
non est enim vivere,
si quis vivit ita.

Refl.
Omnes iura ledunt
et fidem in opere
quolibet excedunt.

Walther von Châtillon

---

4:1.
Amaris stupens casibus
vox exultationis
organa in salicibus
suspendit Babylonis;
captiva est confusionis,
involuta doloribus
Sion cantica leta sonis
permutavit flebilibus.

4:2.
Propter scelus perfidie,
quo mundus inquinatur,
fluctuantis ecclesie
sic status naufragatur.
gratia prostat et scortatur
foro venalis curie;
iuris libertas ancillatur
obsecundans pecunie.

4:3.
Hypocrisis, fraus pullulat
et menda falsitatis,
que titulum detitulat
vere simplicitatis.
frigescit ignis caritatis,
fides a cunctis exulat,
aculeus cupiditatis
quos mordet atque stimulat.

---

5:1.
Flete perhorrete lugete pavete dolete
Flenda perhorrenda lugenda pavenda dolenda!

5:2.
Etates anni vitium peccata tyranm
Currunt labuntur remanet crescunt statuuntur.

5:3.
Virtus ecclesia clerus Mammon simonia
Cessat calcatur ambit regnat dominatur.

5:4.
Pontifices reges proceres sacraria leges
Errant turbantur turbant sordent violantur.

5:5.
Abbas possessa prebendam contio fessa
Inflatur vastat minuit declamitat astat.

5:6.
Militibus laude monachos mundalia fraude
Gaudet inescatur horret colit insidiatur.

5:7.
Subiecti stulti gnari contemptus inulti
Dissiliunt gaudent merent attollitur audent.

5:8.
Ordo pudicitia pietas doctrina sophia
Languet sordescit refugit rarescit hebescit.

5:9.
Insons pupillus humilis viduata pusillus
Plectitur artatur teritur premitur spoliatur.

5:10.
Ingenuus servus parasitus scurra protervus
Servit honoratur tonat imperitat domnlatur.

5:11.
Elluo periurus raptor fallax Epicurus
Prestat ditatur viget excellit decoratur.

5:12.
Delicie fastus inimicitie tumor astus
Enervant turget exercentur furit urget.

5:13.
Blandimenta mine rabies usura rapine
Suadent adduntur sevit tractatur aguntur.

5:14.
Idcirco pesti detrimentum grave mesti
Cedimur incidimus patimur languescimus imus.

5:15.
Aër languores incendia mucro timores
Tabet adaugentur consumunt sevit habentur.

5:16.
Aurum censores pravi iusti meliores
Fallit falluntur presunt desunt rapiuntur.

5:17.
Giraldus mores deflendus ovile dolores
Prefuit ornavit ruit orbavit cumulavit.

5:18.
Omnipotens penis hostis paradisus amenis
Audi tollatur fugiat pateat foveatur.

6
Florebat olim studium,
nunc vertitur in tedium;
iam scire diu viguit,
sed ludere prevaluit.
iam pueris astutia
contingit ante tempora,
qui per malivolentiam
excludunt sapientiam.
sed retro actis seculis
vix licuit discipulis
tandem nonagenarium
quiescere post studium.
at nunc decennes pueri
decusso iugo liberi
se nunc magistros iactitant,
ceci cecos precipitant,
implumes aves volitant,
brunelli chordas incitant,
boves in aula salitant,
stive precones militant.
in taberna Gregorius
iam disputat inglorius;
severitas Ieronymi
partem causatur obuli;
Augustinus de segete,
Benedictus de vegete
sunt colloquentes clanculo
et ad macellum sedulo.
Mariam gravat sessio,
nec Marthe placet actio;
iam Lie venter sterilis,
Rachel lippescit oculis.
Catonis iam rigiditas
convertitur ad ganeas,
et castitas Lucretie
turpi servit lascivie.
quod prior etas respuit,
iam nunc latius claruit;
iam calidum in frigidum
et humidum in aridum,
virtus migrat in vitium,
opus transit in otium;
nunc cuncte res a debita
exorbitantur semita.
vir prudens hoc consideret,
cor mundet et exoneret,
ne frustra dicat «Domine!»
in ultimo examine;
quem iudex tunc arguerit,
appellare non poterit.

---

7:1.
Postquam nobilitas servilia cepit amare,
Cepit nobilitas cum servis degenerare.

7:2.
Nobilitas, quam non probitas regit atque tuetur,
Lapsa iacet nullique placet, quia nulla videtur.

7:3.
Nobilitas hominis mens est, deitatis imago.
Nobilitas hominis virtutum clara propago.
Nobilitas hominis mentem frenare furentem.
Nobilitas hominis humilem relevare iacentem.
Nobilitas hominis nature iura tenere.
Nobilitas hominis nisi turpia nulla timere.

7:4.
Nobilis est ille, quem virtus nobilitavit;
Degener est ille, quem virtus nulla beavit.

---

8:1.
Licet eger cum egrotis
et ignotus cum ignotis
fungar tamen vice cotis,
ius usurpans sacerdotis.
flete, Sion filie!
presides ecclesie
imitantur hodie
Christum a remotis.

8:2.
Si privata degens vita
vel sacerdos vel levita
sibi dari vult petita,
hac incedit via trita:
previa fit pactio
Simonis auspicio,
cui succedit datio:
sic fit Giezita.

8:3.
Iacet ordo clericalis
in respectu laicalis,
sponsa Christi fit mercalis,
generosa generalis;
veneunt altaria,
venit eucharistia,
cum sit nugatoria
gratia venalis.

8:4.
Donum Dei non donatur,
nisi gratis conferatur;
quod qui vendit vel mercatur,
lepra Syri vulneratur.
quem sic ambit ambitus,
idolorum servitus,
templo sancti Spiritus
non compaginatur.

8:5.
Si quis tenet hunc tenorem,
frustra dicit se pastorem
nec se regit ut rectorem,
renum mersus in ardorem.
hec est enim alia
sanguisuge filia,
quam venalis curia
duxit in uxorem.

8:6.
In diebus iuventutis
timent annos senectutis,
ne fortuna destitutis
desit eis splendor cutis.
et dum querunt medium,
vergunt in contrarium;
fallit enim vitium
specie virtutis.

8:7.
Ut iam loquar inamenum:
sanctum chrisma datur venum,
iuvenantur corda senum
nec refrenant motus renum.
senes et decrepiti
quasi modo geniti
nectaris illiciti
hauriunt venenum.

8:8.
Ergo nemo vivit purus,
castitatis perit murus,
commendatur Epicurus
nec spectatur moriturus.
grata sunt convivia;
auro vel pecunia
cuncta facit pervia
pontifex futurus.

Walter von Châtillon

9

1.
Iudas gehennam meruit,
quod Christum semel vendidit;
vos autem michi dicite:
qui septies cotidie
corpus vendunt dominicum,
quod superat supplicium?

2.
Perpendite subtiliter:
cum vendant missam viliter
et peccent in alterutrum
sumendo plus vel modicum,
quod anhelant ad munera,
finis est avaritia.

3.
Petrus damnato Simone
gravi sub anathemate
docuit, ut fidelibus
non esset locus amplius
in donis spiritalibus
emptis a venditoribus.

4.
Multi nunc damnant Simonem
Magum magis quam demonem,
heredes autem Simonis
suis fovent blanditiis.
Simon nondum est mortuus,
si vivit in heredibus.

5.
Quamvis cogente Abraham
Ephron sumens pecuniam
agrum sepulcro vendidit,
Ephran vocari meruit;
nunc Ephranitas dicere
multos potestis simile.

10
Ecce sonat in aperto
vox clamantis in deserto:
nos desertum, nos deserti,
nos de pena sumus certi.
nullus fere vitam querit,
et sic omne vivens perit.
omnes quidem sumus rei,
nullus imitator Dei,
nullus vult portare crucem,
nullus Christum sequi ducem.
quis est verax, quis est bonus,
vel quis Dei portat onus?
ut in uno claudam plura:
mors extendit sua iura.
iam mors regnat in prelatis:
nolunt sanctum dare gratis,
quod promittunt sub ingressu,
sancte mentis in excessu;
postquam sedent iam securi,
contradicunt sancto iuri.
rose fiunt saliunca,
domus Dei fit spelunca.
sunt latrones, non latores,
legis Dei destructores.
Simon sedens inter eos
dat magnates esse reos.
Simon prefert malos bonis,
Simon totus est in donis,
Simon regnat apud Austrum,
Simon frangit omne claustrum.
cum non datur, Simon stridet,
sed si detur, Simon ridet;
Simon aufert, Simon donat,
hunc expellit, hunc coronat,
hunc circumdat gravi peste,
illum nuptiali veste;
illi donat diadema,
qui nunc erat anathema.
iam se Simon non abscondit,
res permiscet et confundit.
iste Simon confundatur,
cui tantum posse datur!
Simon Petrus hunc elusit
et ab alto iusum trusit;
dum superbit motus penna,
datus fuit in gehenna.
quisquis eum imitatur,
cum eodem puniatur
et sepultus in infernum
penas luat in eternum! Amen.

11
Versus de nummo

In terra summus rex est hoc tempore Nummus.
Nummum mirantur reges et ei famulantur.
Nummo venalis favet ordo pontificalis.
Nummus in abbatum cameris retinet dominatum.
Nummum nigrorum veneratur turba priorum.
Nummus magnorum fit iudex conciliorum.
Nummus bella gerit, nec si vult, pax sibi deerit.
Nummus agit lites, quia vult deponere dites.
Erigit ad plenum de stercore Nummus egenum.
Omnia Nummus emit venditque, dat et data demit.
Nummus adulatur, Nummus post blanda minatur.
Nummus mentitur, Nummus verax reperitur.
Nummms periuros miseros facit et perituros.
Nummus avarorum deus est et spes cupidorum.
Nummus in errorem mulierum ducit amorem.
Nummus venales dominas facit imperiales.
Nummus raptores facit ipsos nobiliores.
Nummus habet plures quam celum sidera fures.
Si Nummus placitat, cito cuncta pericula vitat.
Si Nummus vicit, dominus cum iudice dicit:
«Nummus ludebat, agnum niveum capiebat.»
Nummus, rex magnus, dixit: «Niger est meus agnus».
Nummus fautores habet astantes seniores.
Si Nummus loquitur, pauper tacet; hoc bene scitur.
Nummus merores reprimit relevatque labores.
Nummus corda necat sapientum, lumina cecat.
Nummus, ut est certum, stultum docet esse disertum.
Nummus habet medicos, fictos acquirit amicos.
In Nummi mensa sunt splendida fercula densa.
Nummus laudatos pisces comedit piperatos.
Francorum vinum Nummus bibit atque marinum.
Nummus famosas vestes gerit et pretiosas.
Nummo splendorem dant vestes exteriorem.
Nummus eos gestat lapides, quos India prestat.
Nummus dulce putat, quod eum gens tota salutat.
Nummus et invadit et que vult oppida tradit.
Nummus adoratur, quia virtutes operatur:
Hic egros sanat, secat, urit et aspera planat,
Vile facit carum, quod dulce est, reddit amarum
Et facit audire surdum claudumque salire.
De Nummo quedam maiora prioribus edam:
Vidi cantantem Nummum, missam celebrantem;
Nummus cantabat, Nummus responsa parabat;
Vidi, quod flebat, dum sermonem faciebat,
Et subridebat, populum quia decipiebat.
Nullus honoratur sine Nummo, nullus amatur.
Quem genus infamat, Nummus: «Probus est homo!» clamat.
Ecce patet cuique, quod Nummus regnat ubique.
Sed quia consumi poterit cito gloria Nummi,
Ex hac esse schola non vult Sapientia sola.

---

12:1.
Procurans odium effectu proprio
vix detrahentium gaudet intentio.
nexus est cordium ipsa detractio:
sic per contrarium ab hoste nescio
fit hic provisio;
in hoc amantium felix condicio.

12:2.
Insultus talium prodesse sentio,
tollendi tedium fulsit occasio;
suspendunt gaudium pravo consilio,
sed desiderium auget dilatio:
tali remedio
de spinis hostium uvas vindemio.

---

13:1.
Invidus invidia comburitur intus et extra.

13:2.
Invidus alterius rebus macrescit opimis.
Invidia Siculi non invenere tyranni
Maius tormentum. qui non moderabitur ire,
Infectum volet esse, dolor quod suaserit aut mens.

Horaz, Ep. 1, 2, 57-60

13:3.
Invidiosus ego, non invidus esse laboro.

13:4.
Iustius invidia nichil est, que protinus ipsos
Corripit auctores excruciatque suos.

13:5.
Invidiam nimio cultu vitare memento.

Dist. Caton. 2, 13, 1

---

14:1.
O varium
Fortune lubricum,
dans dubium
tribunal iudicum,
non modicum
paras huic premium,
quem colere
tua vult gratia
et petere
rote sublimia,
dans dubia
tamen, prepostere
de stercore
pauperem erigens,
de rhetore
consulem eligens.

14:2.
Edificat
Fortuna, diruit;
nunc abdicat,
quos prius coluit;
quos noluit,
iterum vendicat
hec opera
sibi contraria,
dans munera
nimis labilia;
mobilia
sunt Sortis federa,
que debiles
ditans nobilitat
et nobiles
premens debilitat.

14:3.
Quid Dario
regnasse profuit?
Pompeïo
quid Roma tribuit?
Succubuit?
uterque gladio.
eligere
media tutius
quam petere
rote sublimius
et gravius
a summo ruere:
fit gravior
lapsus a prosperis
et durior
ab ipsis asperis.

14:4.
Subsidio
Fortune labilis
cur prelio
Troia tunc nobilis,
nunc flebilis
ruit incendio?
quis sanguinis
Romani gratiam,
quis nominis
Greci facundiam,
quis gloriam
fregit Carthaginis?
Sors lubrica,
que dedit, abstulit;
hec unica
que fovit, perculit.

14:5.
Nil gratius
Fortune gratia,
nil dulcius
est inter dulcia
quam gloria,
si staret longius.
sed labitur
ut olus marcidum
et sequitur
agrum nunc floridum,
quem aridum
cras cernes. igitur
improprium
non edo canticum:
o varium
Fortune lubricum.

---

15:1.
Celum, non animum
mutat stabilitas,
firmans id optimum,
quod mentis firmitas
vovet - cum animi
tamen iudicio;
nam si turpissimi
voti consilio
vis scelus imprimi
facto nefario,
debet hec perimi
facta promissio.

15:2.
Non erat stabilis
gradus, qui cecidit,
pes eius labilis
domus, que occidit.
hinc tu considera,
quid agi censceas,
dum res est libera;
sic sta, ne iaceas;
prius delibera,
quod factum subeas,
ne die postera
sero peniteas.

15:3.
Facti dimidium
habet, qui ceperit,
ceptum negotium
si non omiserit,
non tantum deditus
circa principia,
nedum sollicitus
pro finis gloria;
nam rerum exitus
librat industria,
subit introitus
preceps incuria.

15:4.
Coronat militem
finis, non prelium;
dat hoc ancipitem
metam, is bravium;
iste quod tribuit,
dictat stabilitas;
istud quod metuit,
inducit levitas;
nam palmam annuit
mentis integritas,
quam dari respuit
vaga mobilitas.

15:5.
Mutat cum Proteo
figuram levitas,
assumit ideo
formas incognitas;
vultum constantia
conservans intimum,
alpha principia
et o novissimum
flectens fit media,
dans finem optimum,
mutans in varia
celum, non animum.

---

16:1.
Fortune plango vulnera
stillantibus ocellis,
quod sua michi munera
subtrahit rebellis.
verum est, quod legitur
fronte capillata,
sed plerumque sequitur
Occasio calvata.

16:2.
In Fortune solio
sederam elatus,
prosperitatis vario
flore coronatus;
quicquid enim florui
felix et beatus,
nunc a summo corrui
gloria privatus.

16:3.
Fortune rota volvitur:
descendo minoratus;
alter in altum tollitur;
nimis exaltatus
rex sedet in vertice -
caveat ruinam!
nam sub axe legimus
Hecubam reginam.

---

17:1.
O Fortuna,
velut luna
statu variabilis,
semper crescis
aut decrescis;
vita detestabilis
nunc obdurat
et tunc curat
ludo mentis aciem,
egestatem,
potestatem
dissolvit ut glaciem.

17:2.
Sors immanis
et inanis,
rota tu volubilis,
status malus,
vana salus
semper dissolubilis,
obumbrata
et velata
michi quoque niteris;
nunc per ludum
dorsum nudum
fero tui sceleris.

17:3.
Sors salutis
et virtutis
michi nunc contraria,
est affectus
et defectus
semper in angaria.
hac in hora
sine mora
corde pulsum tangite;
quod per sortem
sternit fortem,
mecum omnes plangite!

18
18:1.
O Fortuna levis! cui vis das munera que vis,
Et cui vis que vis auferet hora brevis.

18:2.
Passibus ambiguis Fortuna volubilis errat
Et manet in nullo certa tenaxque loco;
Sed modo leta manet, modo vultus sumit acerbos,
Et tantum constans in levitate manet.

18:3.
Dat Fortuna bonum, sed non durabile donum;
Attollit pronum, faciens de rege colonum.

18:4.
Quos vult Sors ditat, quos non vult, sub pede tritat.

18:5.
Qui petit alta nimis, retro lapsus ponitur imis.

18a
Regnabo; regno; regnavi; sum sine regno.

---

19:1.
Fas et nefas ambulant
pene passu pari;
prodigus non redimit
vitium avari;
virtus temperantia
quadam singulari
debet medium
ad utrumque vitium
caute contemplari.

19:2.
Si legisse memoras
ethicam Catonis,
in qua scriptum legitur:
«ambula cum bonis»,
cum ad dandi gloriam
animum disponis,
supra cetera
primum hoc considera,
quis sit dignus donis.

19:3.
Vultu licet hilari,
verbo licet blando
sis equalis omnibus;
unum tamen mando:
si vis recte gloriam
promereri dando,
primum videas
granum inter paleas,
cui des et quando.

19:4.
Dare non ut convenit
non est a virtute,
bonum est secundum quid,
sed non absolute;
digne dare poteris
et mereri tute
famam muneris,
si me prius noveris
intus et in cute.

5
Si prudenter triticum
paleis emundas,
famam emis munere;
sed caveto, dum das,
largitatis oleum
male non effundas.
in te glorior:
cum sim Codro Codrior,
omnibus habundas.

Walter von Châtillon

---

20:1.
Est modus in verbis, duo sunt contraria verba:
«Do das» et «teneo» contendunt lite superba.
Per «do das» largi conantur semper amari,
Set «teneo tenui» miseri potiuntur avari.

20:2.
Sicut in omne quod est mensuram ponere prodest,
Sic sine mensura non stabit regia cura.

20:3.
Virtus est medium vitiorum utrimque reductum,
Et mala sunt vicina bonis; errore sub illo
Virtus pro vitio crimina sepe tulit.

Ovid, Heilmittel 323 f.

20:4.
Dum stultus vitat vitia, in contraria currit;
Fallit enim vitium specie virtutis et umbra.

Horaz, Sat. 1, 2, 24
Juvenal 14, 109

---

21:1.
Veritas veritatum,
via, vita, veritas,
per veritatis semitas
eliminans peccatum!
te verbum incarnatum
clamant fides, spes, caritas,
tu prime pacis statum
reformas post reatum,
tu post carnis delicias
das gratias,
ut facias
beatum.
o quam mira potentia,
quam regia
vox principis,
cum egrotanti precipis:
«surge, tolle grabatum!»

21:2.
Omnia sub peccato
clausit Ade meritum;
dum pronior in vetitum
non paruit mandato,
de statu tam beato
nos dedit in interitum;
de morsu venenato
fel inhesit palato
per hoc culpe dispendium
in vitium
nascentium
translato.
mortis amare poculum
in seculum
transfunditur,
nil cui dulce bibitur
de vase vitiato.

21:3.
Spiritus veritatis,
spiritus consilii
modo penam supplicii
non reddit pro peccatis,
ut timor castitatis,
quo revertentur filii,
castiget in prelatis
fermentum vetustatis.
sed quando sponsus veniet,
inveniet,
quid faciet
ingratis.
non huic penam abstulit,
cui distulit,
sed animam
nunc impinguat ad victimam
adeps iniquitatis.

21:4.
Tarditas prelatorum
iudicem exasperat;
sed his qui solus reserat
medullas animorum,
a fructibus eorum
novit eos et tolerat,
quos extra viam morum
fert impetus errorum.
sed «ecce» clamat «venio
cum gladio
fiagitio
malorum!»
et cum purgabit aream,
tunc paleam
abiciet:
sic erit, quando veniet
ille Sanctus Sanctorum.

21:5.
Cecidit in preclaris
hominum funiculus;
sed nostre mentis oculus
per vias huius maris
ad vie singularis
metam contendit sedulus.
sed luxus secularis
per ministros altaris
nunc solis vacat opibus
patentibus
hiatibus
avaris.
sic per prelatos mammone
mors anime
concipitur,
dum cunctis male vivitur
ad formam exemplaris.

Philipp der Kanzler

22
Homo, quo vigeas
vide!
Dei
fidei
adhereas,
in spe gaudeas,
et in fide
intus ardeas,
foris
luceas,
turturis retorqueas
os ad ascellas.
docens ita
verbo, vita
oris
vomere
de cordibus fidelium
evellas
lolium,
lilium
insere
rose,
ut alium
per hoc corripere
speciose
valeas.
virtuti,
saluti
omnium
studeas,
noxias
delicias
detesteris,
opera
considera,
que si non feceris,
damnaberis.
hac in via
milita
gratie
et premia
cogita
patrie,
et sic tuum
cor in perpetuum
gaudebit.

Pilipp der Kanzler

---

23:1.
Vide, qui nosti litteras
et bene doces vivere,
quid sit doctrina littere,
de quo et ad quid referas.
diligenter considera,
si sis doctor, quid doceas,
et quod doces, hoc teneas,
ne tua perdant opera
ETERNA CHRISTI MUNERA.

23:2.
Vide, qui colis studium
pro Dei ministerio,
ne abutaris studio
suspirans ad dispendium
lucri, nec te participes
coniuge vite vitio;
namque multos invenio,
qui sunt huius participes,
ECCLESIARUM PRINCIPES.

23:3.
Vide, qui debes sumere
religionis gloriam
summi per Dei gratiam,
ne te possit decipere
nec trudat in interitum
Philisteus improvide
- namque prodent te Dalide -
ut non amittas meritum,
DEUS, TUORUM MILITUM.

24
Iste mundus furibundus falsa prestat gaudia,
Quia fluunt et decurrunt ceu campi lilia.
Laus mundana, vita vana vera tollit premia,
Nam impellit et submergit animas in tartara.
Lex carnalis et mortalis valde transitoria
Fugit, transit velut umbra, que non est corporea.
Quod videmus vel tenemus in presenti patria,
Dimittemus et perdemus quasi quercus folia.
Fugiamus, contemnamus huius vite dulcia,
Ne perdamus in futuro pretiosa munera!
Conteramus, confringamus carnis desideria,
Ut cum iustis et electis in celesti gloria
Gratulari mereamur per eterna secula!
Amen.

25
Vivere sub meta lex precipit atque propheta.
Est velut unda maris vox, gloria, laus popularis.
Omina sunt hominum tenui pendentia filo.
Qui differt penas, peccandi laxat habenas.
Nil fieri stulte credit, qui peccat inulte.
Discit enim citius meminitque libentius illud,
Quod quis deridet, quam quod probat et veneratur.

25:3: Ovid, Ex Ponto 4, 3, 35
25:6f.: Horaz, Epist. 2, 2, 262f.

26
De correctione hominum

26:1.
Ad cor tuum revertere,
condicionis misere
homo! cur spernis vivere?
cur dedicas te vitiis?
cur indulges malitiis?
cur excessus non corrigis
nec gressus tuos dirigis
in semitis iustitie,
sed contra te cotidie
iram Dei exasperas?
in te succidi metue
radices ficus fatue,
cum fructus nullos atteras!

26:2.
O condicio misera!
considera,
quam aspera
sit hec vita, mors altera,
que sic immutat statum!
cur non purgas reatum
sine mora,
cum sit hora
tibi mortis incognita!
et in vita
caritas, que non proficit,
prorsus aret et deficit
nec efficit
beatum.

26:3.
Si vocatus ad nuptias
advenias
sine veste nuptiali,
a curia regali
expelleris,
et obviam si veneris
sponso lampade vacua,
es quasi virgo fatua.

26:4.
Ergo vide, ne dormias,
sed vigilans aperias
Domino, cum pulsaverit!
beatus, quem invenerit
vigilantem, cum venerit!

Philipp der Kanzler

27

1.
Bonum est confidere
in dominorum Domino,
bonum est spem ponere
in spei nostre termino.
qui de regum potentia,
non de Dei clementia
spem concipis,
te decipis
et excipis
ab aula summi principis.
quid in opum aggere
exaggeras peccatum?
in Deo cogitatum
tuum iacta,
prius acta
studeas corrigere,
in labore manuum
et sudore vultuum
pane tuo vescere!

2.
Carnis ab ergastulo
liber eat spiritus,
ne peccati vinculo
vinciatur
et trahatur
ad inferni gemitus,
ubi locus flentium,
ubi stridor dentium,
ubi pena gehennali
affliguntur omnes mali
in die novissimo,
in die gravissimo,
quando iudex venerit,
ut trituret aream
et exstirpet vineam,
que fructum non fecerit.
sic granum a palea
separabit,
congregabit
triticum in horrea.

3.
O beati
mundo corde,
quos peccati
tersa sorde
vitium non inquinat,
scelus non examinat,
nec arguunt peccata,
qui Domini mandata
custodiunt
et sitiunt!
beati qui esuriunt
et confidunt in Domino
nec cogitant de crastino!
beati qui non implicant
se curis temporalibus,
qui talentum multiplicant
et verbum Dei predicant
omissis secularibus!

Pilipp der Kanzler

28
Laudat rite Deum, qui vere diligit illum.
Lumbos precingit, qui carnis vota restringit.
Maxime querendum, quod semper erit retinendum.
Nil peccant oculi, si mens velit his dominari.
Ne tardare velis, si quem convertere possis.
Nisus stultorum par semper erit sociorum.
Omne, quod est iustum, merito dici valet unum.
Os, quod mentitur, animam iugulare probatur.
O quantis curis mens indiget omnibus horis!
Peccans cottidie studeat se mox reparare.

Otloh von St. Emmeram

29
De conversione hominum

29:1.
In lacu miserie
et luto luxurie
volveris, inutile
tempus perdens, Panphile!
cur offensas numinum
aut derisum hominum
non metuis,
dum destruis
corpus, rem et animam?
salva saltem ultimam
vite portiunculam,
offerens celestibus
pro iuvente floribus
senectutis stipulam!

29:2.
Forsan ludo Veneris
ultra vires ureris,
ut amoris tedium
tibi sit remedium.
sed si te medullitus
exsiccatum penitus
exhaurias,
ut febrias,
nichil tamen proficis,
dum ad tempus deficis;
nam insurget artius
Hydra multiplicior,
et post casum fortior
surget Terre filius.

29:3.
Ut stes pede stabili
sine casu facili,
cave precipitium,
devitando vitium.
sed si te vexaverit
aut si comprehenderit
Egyptia,
mox pallia
fugitivus desere,
nec lucteris temere;
nam resistens vincitur
in hoc belli genere,
et qui novit cedere,
fugiendo fugitur.

Petrus von Blois

30

1.
Dum iuventus floruit,
licuit et libuit
facere, quod placuit,
iuxta voluntatem
currere, peragere
carnis voluptatem.

2.
Amodo sic agere,
vivere tam libere,
talem vitam ducere
viri vetat etas,
perimit et eximit
leges assuetas.

3.
Etas illa monuit,
docuit, consuluit,
sic et etas annuit:
«nichil est exclusum!»
omnia cum venia
contulit ad usum.

4.
Volo resipiscere,
linquere, corrigere,
quod commisi temere;
deinceps intendam
seriis, pro vitiis
virtutes rependam.

Petrus von Blois

---

31:1.
Vite perdite
me legi
subdideram,
minus licite
dum fregi,
quod voveram;
sed ad vite vesperam
corrigendum legi,
quicquid ante perperam
puerilis egi.

31:2.
Rerum exitus
dum quero
discutere,
falsum penitus
a vero
discernere,
falso fallor opere,
bravium si spero
me virtutum metere,
vitia dum sero.

31:3.
Non sum duplici
perplexus
itinere,
nec addidici
reflexus
a venere,
nec fraudavi temere
coniugis amplexus;
Dalidam persequere,
ne fraudetur sexus!

31:4.
Famem siliqua
porcorum
non abstulit,
que ad lubrica
errorum
me contulit.
sed scriptura consulit,
viam intrem morum,
que prelarga protulit
pabula donorum.

31:5.
Dum considero,
quid Dine
contigerit,
finem confero
rapine
quis fuerit;
scio: vix evaserit
mens corrupta fine,
diu quam contraxerit,
maculam sentine.

31:6.
Preter meritum
me neci
non dedero,
si ad vomitum,
quem ieci,
rediero,
nec a verbo aspero
liberum me feci,
servus si serviero
vitiorum feci.

31:7.
Vie veteris
immuto
vestigia,
ire Veneris
refuto
per devia:
via namque regia
curritur in tuto;
si quis cedit alia,
semper est in luto.

31:8.
Beli solium,
Sinonis
astutiam,
confer Tullium,
Zenonis
prudentiam:
nil conferre sentiam,
his abutens bonis,
ni fugando fugiam
Dalidam Samsonis.

31:9.
Ergo veniam
de rei
miseria
ut inveniam
de Dei
clementia:
hec et his similia
quod peregi, rei
sola parcens gratia
miserere mei!

Petrus von Blois

32

1.
Cur homo torquetur? ne fastus ei dominetur.
Cur homo torquetur? ut ei meritum cumuletur.
Cur homo torquetur? ut Christus glorificetur.
Cur homo torquetur? ut penis culpa pietur.
Cur homo torquetur? ut dupliciter crucietur.

2.
Gratia sola Dei, quos vult. facit alta mereri.

33
De ammonitione prelatorum

33:1.
Non te lusisse pudeat,
sed ludum non incidere
et que lusisti temere,
ad vite frugem vertere.
magistra morum doceat
te ratio,
ut dignus pontificio,
divini dono numinis,
ad laudem Christi nominis
fungaris sacerdotio.

33:2.
Sis pius, iustus, sobrius,
prudens, pudicus, humilis,
in lege Dei docilis,
et ne sis arbor sterilis;
tuo te regas aptius
officio,
expulso procul vitio
munderis labe criminis,
ut mundus munde Virginis
ministres in altario.

33:3.
Pius protector pauperum
omni petenti tribue,
malos potenter argue
manusque sacras ablue
a sordidorum munerum
contagio,
nullus te palpet premio,
quesita gratis gratia
largire beneficia,
sed dignis beneficio.

33:4.
Non des ministris scelerum
non tua, sed ecclesie,
sub pietatis specie;
non abutaris impie
commisso tibi pauperum
suffragio,
nil a te ferat histrio,
et tibi non allicias
infames amicitias
de Christi patrimonio.

33:5.
Ministros immunditie
a te repellas longius:
bonorum vitam fortius
pravus depravat socius
et afficit infamie
dispendio;
sic trahitur presumptio
a convictu similium,
prelati vita vilium
vilescit contubernio.

33:6.
Caute dispone domui,
pauca, sed vera loquere,
verba confirmes opere,
quia non decet temere
os sacerdotis pollui
mendacio;
prudentium consilio
te frui non displiceat,
nec te sinistre moveat
salubris exhortatio.

33:7.
Teneris, ut abstineas
ab omni mala specie,
sub freno temperantie
magistra pudicitie,
sobrietate, floreas,
ne vario
vagoque desiderio
declines ad illecebras,
sed cece mentis tenebras
purga virtutis radio.

Petrus von Blois

34

1.
Deduc, Sion, uberrimas
velut torrentem lacrimas!
nam qui pro tuis patribus
nati sunt tibi filii,
quorum dedisti manibus
tui sceptrum imperii,
fures et furum socii
turbato rerum ordine
abutuntur regimine
pastoralis officii.

2.
Ad corpus infirmitas
capitis descendit,
singulosque gravitas
artus apprehendit,
refrigescit karitas,
nec iam se extendit
ad amorem proximi;
nam videmus opprimi
pupilum a potente,
nec est qui salvum faciat
vel qui iustum eripiat
ab impio premente.

3.
Vide, Deus ultionum,
vide, videns omnia,
quod spelunca vispillonum
facta est Ecclesia,
quod in templum Salomonis
venit princeps Babylonis
et excelsum sibi thronum
posuit in medio!
sed arrepto gladio
scelus hoc ulciscere!
veni, iudex gentium,
cathedras vendentium
columbas evertere!

Philipp der Kanzler

35

1.
Magnus maior maximus,
parvus minor minimus:
gradus istos repperi,
per quos gradus comperi
augeri et conteri
gradus status hominis,
prout datur dignitas,
dignitatum quantitas
quantitasque nominis.

2.
Magni parvus extiti,
parvi magnus meriti,
parveque sunt gratie
diviti contrarie:
cui plus datur hodie,
magis est obnoxius,
quique minus habuit
et minus attribuit,
minus reddit gratius.

3.
Viri fratres presules,
rationis consules,
me non imitemini!
ne sic operemini
super gregem Domini,
pervigil sit animus,
sit lumen in manibus,
presit custos renibus
magnus maior maximus!

---

36:1a.
Nulli beneficium
iuste penitudinis
amputatur,
nulli maius vitium
quam ingratitudinis
imputatur.
ergo, presul confitens,
esto vere penitens,
quia nil confessio
lavat, cui contritio
denegatur.

36:1b.
Si confessus fueris
ore, fit confessio
ad salutem,
corde si contereris;
animi contritio
dat virtutem,
ut salutem habeas;
ut virtutem teneas,
relictis prioribus
tuam orna moribus
iuventutem.

36:2a.
Virtute, non sanguine
decet niti;
sub honorum culmine
corde miti
foveas innoxium;
reprime flagitium
superbi et impii;
supremi iudicii
memor iuste iudica,
predicans non claudica.

36:2b.
Tuum sit contemnere
contemnentes
et fovere munere
nil habentes.
relevato debiles
et exaltes bumiles.
in te sit humilitas,
cui mixta sit gravitas,
ut lene corripias
et serene lenias.

36:3a.
Cui magis committitur,
ab eo plus exigitur.
quid Domino retribuis
pro tot, que tibi tribuit,
quod lac et lanam eruis
gregis, cuius constituit
te pastorem?
sed cave ne, cum venerit,
te districte tunc conterat
ut raptorem!
districtus iudex aderit;
nunc sustinens considerat
peccatorem.

36:3b.
Cum subiectis ne pereas,
exempla prava timeas
in subiectos transfundere;
nam quanto gradus altior
cum graviori pendere,
tanto labenti gravior
lapsus datur.
ne desperes, si criminis
in latens precipitium
pes labatur,
nam iuste penitudinis
nemini beneficium
amputatur.

---

37:1.
In Gedeonis area
vellus aret extentum,
et demolitur tinea
regale vestimentum,
superhabundat palea,
que sepelit frumentum,
et loquitur iumentum,
nec redit bos ad horrea,
sed sequitur carpentum.

37:2.
Exit rumor discriminis
de Grandimontis cella,
que tam sancte dulcedinis
late fundebat mella;
preposteratur ordinis
plantatio novella,
dum movet in se bella,
bases in summo culminis
ponens, non capitella.

37:3.
Quod sanctum sacerdotium,
quod unctio regalis
se curvet ad imperium
et vocem subiugalis,
humanum est mysterium
et furor laicalis.
favor tamen venalis,
qui non intrant per ostium,
fovet eos sub alis.

37:4.
Clausa quondam religio
vel otium secretum
nunc subiacet opprobrio
per vulgus indiscretum,
quod tali tirocinio
non erat assuetum;
et, quod format, decretum
non legis patrocinio
nec litteris est fretum.

37:5.
Sub brevi doctus tempore
stultus dum incappatur,
pleno prophetat pectore,
ructans interpretatur
et disputat cum rhetore,
qui tacet et miratur,
quod vir iustus tollattur
et assumptus de stercore
sententias loquatur.

37:6.
Ve, ve, qui regis filiam
das in manu lenonis!
ve, qui profanas gloriam
tante devotionis,
qui cellam pigmentariam
et opus Salomonis
fraude rapis predonis,
si certius inspiciam
ad rem condicionis!

38
Doctrine verba paucis prosunt sine factis.
Eloquium sanctum pretiosum fit super aurum.
Expers doctrine tenebras patictur ubique.
Est quasi vas vacuum, cui cura deest animarum.

Otloh von St. Emmeram

39

1.
In huius mundi patria
regnat idolatria;
ubique sunt venalia
dona spiritalia.
custodes sunt raptores
atque lupi pastores,
principes et reges
subverterunt leges.
hac incerta domo
insanit omnis homo.
sed ista cum vento
transibunt in momento.

2.
Lia placet lipposa,
sed Rachel flet formosa,
que diu manens sterilis
ob immanitatem sceleris
generat anicilla;
nam Raab ancilla
navem mundi mersit,
discordia dispersit
mortis seminaria,
et mundi luminaria
luminant obscure;
pauci vivunt secure.

3.
Doctores apostolici
et iudices katholici
quidam colunt Albinum
et diligunt Rufinum,
cessant iudicare
et student devorare
gregem sibi commissum;
hi cadunt in abyssum.
si cecus ducit cecum,
in fossam cadit secum.
hi tales subsannantur
et infra castra cremantur.

4.
Episcopi cornuti
conticuere muti,
ad predam sunt parati
et indecenter coronati;
pro virga ferunt lanceam,
pro infula galeam,
clipeum pro stola
- hec mortis erit mola -,
loricam pro alba
- hec occasio calva -,
pellem pro humerali
pro ritu seculari.

5.
Sicut fortes incedunt
et a Deo discedunt,
ut leones feroces
et ut aquile veloces,
ut apri frendentes
exacuere dentes,
linguas ut serpentes
pugnare non valentes,
mundo consentientes
et tempus redimentes,
quia dies sunt mali,
iure imperiali.

6.
Principes et abbates
ceterique vates,
ceteri doctores
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
iura deposuerunt,
canones ac decreta.
sicut scripsit propheta,
Deum exacerbaverunt
et Sanctum Israel blasphemaverunt.

7.
Monachi sunt nigri
et in regula sunt pigri,
bene cucullati
et male coronati.
quidam sunt cani
et sensibus profani.
quidam sunt fratres
et verentur ut patres.
dicuntur Norpertini
et non Augustini.
in cano vestimento
novo gaudent invento.

---

39a:1.
In huius mundi domo
miser qui vivis homo,
quod cinis es, memento:
transibis in momento.
post carnem cinis eris
atque morte teneris.
cinis et origo.
sit tibi formido,
cum spiritus cadit
et ad Dominum vadit,
qui eum dedit.
miser, qui hoc non credit.

39a:2.
Vanitatum vanitas
et omnia vanitas!
est animalis homo
in huius mundi domo.
cuncta, que sub sole,
assimilantur mole,
nam omnia volvuntur,
quedam dissolvuntur,
quedam ad vitam crescunt
et omnia decrescunt.
sed spiritalis homo
Dei regnat in domo.

39b
Cum vadis ad altare
missam celebrare,
te debes preparare,
vetus expurgare
de corde fermentum;
sic offer sacramentum:
invoca Christum,
psalmum dicas istum:
«Iudica»,
teque ipsum preiudica,
israel et Iuda
cordis mala denuda.

---

40:1.
Quicquid habes meriti, preventrix gratia donat;
Nil Deus in nobis preter sua dona coronat.

40:2.
Agricolis fessis cum venerit ultima messis,
Semina dant fructum, detergunt gaudia luctum.

40:3.
Os habet immite, qui non fert gaudia vite.

---

41:1.
Propter Sion non tacebo,
sed ruinas Rome flebo,
quousque iustitia
rursus nobis oriatur
et ut lampas accendatur
iustus in ecclesia.

41:2.
Sedet vilis et in luto
princeps facta sub tributo;
quod solebam dicere:
Romam esse derelictam,
desolatam et afflictam,
expertus sum opere.

41:3.
Vidi, vidi caput mundi,
instar maris et profundi
vorax guttur Siculi.
ibi mundi bithalassus,
ibi sorbet aurum Crassus
et argentum seculi.

41:4.
Ibi latrat Scylla rapax
et Charybdis auri capax
potius quam navium;
ibi cursus galearum
et conflictus piratarum,
id est cardinalium.

41:5.
Syrtes insunt huic profundo
et Sirenes, toti mundo
minantes naufragium.
os humanum foris patet,
in occulto cordis latet
deforme demonium.

41:6.
Habes iuxta rationem
bithalassum per Franconem;
quod ne credas frivolum:
ibi duplex mare fervet,
a quo non est qui reservet
sibi valens obolum.

41:7.
Ibi fluctus colliduntur,
ibi panni submerguntur,
byssus, ostrum, purpure;
ibi mundus deglutitur,
immo totus sepelitur
in Franconis gutture.

41:8.
Franco nulli miseretur,
nullum sexum reveretur,
nulli parcit sanguini.
omnes illi dona ferunt;
illuc enim ascenderunt
tribus, tribus Domini.

41:9.
Canes Scylle possunt dici
veritatis inimici,
advocati Curie,
qui latrando falsa fingunt,
mergunt simul et confringunt
carinam pecunie.

41:10.
Iste probat se legistam,
ille vero decretistam,
inducens Gelasium;
ad probandum questionem
hic intendit actionem
regundorum finium.

41:11.
Nunc rem sermo prosequatur:
hic Charybdis debacchatur,
id est cancellaria,
ubi nemo gratus gratis
neque datur absque datis
Gratiani gratia.

41:12.
Plumbum, quod hic informatur,
super aurum dominatur
et massam argenteam;
equitatis phantasia
sedet teste Zacharia
super bullam plumbeam.

41:13.
Qui sunt Syrtes vel Sirenes?
qui sermone blando lenes
attrahunt byzantium;
spem pretendunt lenitatis,
sed procella parcitatis
supinant marsupium.

41:14.
Dulci cantu blandiuntur
ut Sirenes, et loquuntur
primo quedam dulcia:
«Frare, ben je te cognosco,
certe nichil a te posco,
nam tu es de Francia.

41:15.
Terra vestra bene cepit
et benigne nos excepit
in portu concilii.
nostri estis, nostri! cuius?
sacrosancte sedis huius
speciales filii.

41:16.
Nos peccata relaxamus
et laxatos collocamus
sedibus ethereis.
nos habemus Petri leges
ad ligandos omnes reges
in manicis ferreis.»

41:17.
Ita dicunt cardinales,
ita solent di carnales
in primis allicere.
sic instillant fel draconis,
et in fine lectionis
cogunt bursam vomere.

41:18.
Cardinales, ut predixi,
novo iure Crucifixi
vendunt patrimonium.
Petrus foris, intus Nero,
intus lupi, foris vero
sicut agni ovium.

41:19.
Tales regunt Petri navem,
tales habent eius clavem,
ligandi potentiam.
hi nos docent, sed indocti,
hi nos docent, et nox nocti
indicat scientiam.

41:20.
In galea sedet una
mundi lues inportuna,
camelos deglutiens.
involuta canopeo
cuncta vorat sicut leo
rapiens et rugiens.

41:21.
Hic piratis principatur,
Spurius qui nuncupatur,
sedens in insidiis,
ventre grosso, lata cute,
grande monstrum nec virtute
redemptum a vitiis.

41:22.
Maris huius non est dea
Thetis, mater Achillea,
de qua sepe legimus,
immo mater sterlingorum,
sancta soror loculorum,
quam nos Bursam dicimus.

41:23.
Hec dum pregnat, ductor ratis
epulatur cum piratis
et amicos reperit;
nam si Bursa detumescit,
surgunt venti, mare crescit,
et carina deperit.

41:24.
Tunc occurrunt cautes rati,
donec omnes sint privati
tam nummis quam vestibus.
tunc securus fit viator,
quia nudus, et cantator
it coram latronibus.

41:25.
Qui sunt cautes? ianitores,
per quos, licet seviores
tigribus et beluis,
intrat saccus ere plenus,
pauper autem et egenus
tollitur a ianuis.

41:26.
Quod si verum placet scribi,
duo tantum portus ibi,
due tantum insule,
ad quas licet applicari
et iacturam reparari
confracte navicule.

41:27.
Petrus enim Papiensis,
qui electus est Meldensis,
portus recte dicitur.
nam cum mare fluctus tollit,
ipse solus mare mollit,
et ad ipsum fugitur.

41:28.
Est et ibi maior portus,
fetus ager, florens ortus,
pietatis balsamum:
Alexander ille meus,
meus, inquam, cui det Deus
paradisi thalamum.

41:29.
Ille fovet litteratos,
cunctos malis incurvatos,
si posset, erigeret.
verus esset cultor Dei,
nisi latus Elisei
Giezi corrumperet.

41:30.
Sed ne rursus in hoc mari
me contingat naufragari,
dictis finem faciam,
quia, dum securus eo,
ne submergar, ori meo
posui custodiam.

Walter von Châtillon

42

1.
Utar contra vitia carmine rebelli.
mel proponunt alii, fel supponunt melli,
pectus subest ferreum deaurate pelli
et leonis spolium induunt aselli.

2.
Disputat cum animo facies rebellis,
mel ab ore profluit, mens est plena fellis;
non est totum melleum, quod est instar mellis,
facies est alia pectoris quam pellis.

3.
Vitium in opere, virtus est in ore,
tegunt picem animi niveo colore,
membra dolent singula capitis dolore
et radici consonat ramus in sapore.

4.
Roma mundi caput est, sed nil capit mundum,
quod pendet a capite, totum est immundum;
trahit enim vitium primum in secundum,
et de fundo redolet, quod est iuxta fundum.

5.
Roma capit singulos et res singulorum,
Romanorum curia non est nisi forum.
ibi sunt venalia iura senatorum,
et solvit contraria copia nummorum.

6.
In hoc consistorio si quis causam regat
suam vel alterius, hoc inprimis legat:
nisi det pecuniam, Roma totum negat;
qui plus dat pecunie, melius allegat.

7.
Romani capitulum habent in decretis,
ut petentes audiant manibus repletis.
dabis, aut non dabitur, petunt, quando petis,
qua mensura seminas, et eadem metis.

8.
Munus et petitio currunt passu pari,
opereris munere, si vis operari;
Tullium ne timeas, si velit causari:
Nummus eloquentia gaudet singolari.

9.
Nummis in hac curia non est qui non vacet;
crux placet, rotunditas et albedo placet;
et cum totum placeat et Romanos placet,
ubi nummus loquitur, et lex omnis tacet.

10.
Si quo grandi munere bene pascas manum,
frustra quis obiceret vel Iustinianum
vel Sanctorum canones, quia tamquam vanum
transeunt has paleas et imbursant granum.

11.
Solam avaritiam Rome nevit Parca:
parcit danti munera, parco non est parca,
nummus est pro numine et pro Marco marca,
et est minus celebris ara quam sit arca.

12.
Cum ad papam veneris, habe pro constanti:
non est locus pauperi, soli favet danti,
vel si munus prestitum non sit aliquanti,
respondet: «hec tibia non est michi tanti.»

13.
Papa, si rem tangimus, nomen habet a re:
quicquid habent alii, solus vult papare,
vel si verbum gallicum vis apocopare,
«paies! paies!» dist li mot, si vis impetrare.

14.
Porta querit, chartula querit, bulla querit,
papa querit, etiam cardinalis querit,
omnes querunt, et si des - si quid uni deerit,
totum mare salsum est, tota causa perit.

15.
Das istis, das aliis, addis dona datis,
et cum satis dederis, querunt ultra satis;
o vos burse turgide, Romam veniatis:
Rome viget physica bursis constipatis.

16.
Predantur marsupium singuli paulatim,
magna, maior, maxima preda fit gradatim.
quid irem per singula? colligam summatim:
omnes bursam strangulant, et exspirat statim.

17.
Bursa tamen Tityi iecur imitatur:
fugit res, ut redeat, perit, ut nascatur.
et hoc pacto loculum Roma depredatur,
ut, cum totum dederit, totus impleatur.

18.
Redeunt a curia capite cornuto;
ima tenet Iupiter, celum habet Pluto,
et accedit dignitas animali bruto
tamquam gemma stercori vel pictura luto.

19.
Divites divitibus dant, ut sumant ibi,
et occurrunt munera relative sibi.
lex est ista celebris, quam fecerunt scribi:
«Si tu michi dederis, ego dabo tibi.»

Walther von Châtillon

43

1.
Roma, tue mentis oblita sanitate
desipis, cum resipis cordis tarditate.
lampas caret oleo, male sed mercatur,
sponsus † ut cum venerit, salus obumbratur,
pietas nec audit superne civitatis,
foris dum inclamitat vox calamitatis.

2.
O sedes apostolica,
que vix latet, katholica,
convertere! convertere!
iam mundus languet opere.

3.
Perit lex,
manet fex,
bibit grex
virus hoc letale;
pastor cedit,
lupus redit,
morsu ledit
permale.

4.
Claudicat ecclesia patribus orbata,
sternitur iustitia capite truncata.
princeps tenebrarum se sentit gloriari
orbis fluxa, miseri student quem sectari.

5.
Ludit ad interitum rerum coniectura
quodam vili scemate, docet ut natura.
basem rei publice, sortem senatorum
machina corrodit presentium malorum,
de qua, † sed diviguit, stirpe solidatur,
cuius et propagine solium letatur.

6.
O decus exaltabile,
saluti collaudabile
complectere! complectere!
iam languet mundus opere.

7.
Sed cum sis
plena vis,
cedat lis,
vitia premantur,
orbe leto,
tristi spreto
iure freto
pellantur!

8.
Aruit spes estuans diuturnitate,
secula iam pereunt imbecillitate,
ordo principatus est mente discrepata
volvitur † in serie mundo non piata.
falso quoque veritas convincitur augurio,
nec altus est in Israel fidem dans centurio.

44
Initium sancti evangelii secundum marcas argenti

In illo tempore: dixit papa Romanis:
«Cum venerit filius hominis ad sedem maiestatis nostre, primum dicite:
«Amice, ad quid venisti?»
At ille si perseveraverit pulsans nil dans vobis, eicite eum in tenebras exteriores.»
Factum est autem, ut quidam pauper clericus veniret ad curiam
domini pape, et exclamavit dicens:
«Miseremini mei saltem vos, hostiarii pape, quia manus paupertatis tetigit me.
Ego vero egenus et pauper sum, ideo peto, ut subveniatis calamitati et miserie mee.»

Illi autem audientes indignati sunt valde et dixerunt:
«Amice, paupertas tua tecum sit in perditione.
Vade retro, satanas, quia non sapis ea, que sapiunt nummi.
Amen, amen, dico tibi: non intrabis in gaudium domini tui, donec dederis novissimum quadrantem.»
Pauper vero abiit et vendidit pallium et tunicam et universa que habuit et dedit cardinalibus et hostiariis et camerariis.

At illi dixerunt:
«Et hoc quid est inter tantos?»
Et eiecerunt eum ante fores, et egressus foras flevit amare et non habens consolationem.
Postea venit ad curiam quidam clericus dives, incrassatus, impinguatus, dilatatus, qui propter seditionem fecerat homicidium.
Hic primo dedit hostiario, secundo camerario, tertio cardinalibus.

At illi arbitrati sunt inter eos, quod essent plus accepturi.
Audiens autem dominus papa cardinales et ministros plurima dona a clerico accepisse, infirmatus est usque ad mortem.
Dives vero misit sibi electuarium aureum et argenteum, et statim sanatus est.
Tunc dominus papa ad se vocavit cardinales et ministros et dixit eis:

«Fratres, videte, ne aliquis vos seducat inanibus verbis.
Exemplum enim do vobis, ut, quemadmodum ego capio, ita et vos capiatis.»

---

45:1.
Roma, tenens morem nondum satiata priorem
Donas donanti, parcis tibi participanti;
Sed miser immunis censetur, eum quia punis.

«Accipe» «sume» «cape» tria sunt gratissima pape;

«Nil do» «nil presto» nequeunt succurrere mesto.
Non est Romanis cure legatus inanis.
Si dederis marcas et eis impleveris arcas,

Pena solveris, quacumque ligatus haberis.
Ergo non nosco, quamvis cognoscere posco,
In quo papalis res distet et imperialis:
Rex capit argentum, marcarum milia centum;
Et facit illud idem paparum curia pridem.
Rex capit audenter, sed domnus papa latenter.
Ergo pari pena rapientes sic aliena
Condemnabuntur, quia Simonis acta secuntur.

45:2.
Curia Romana non curat ovem sine lana.

45:3.
Roma manus rodit, quos rodere non valet, odit.

46
De cruce signatis

46:1.
Fides cum Ydolatria
pugnavit, teste gratia,
agresti vultu turbida,
mundi non querit tegmina,
sed forti fidens pectore,
dives una cum paupere.

46:2.
Propheta teste misera
tu Babylonis filia,
beatus est, qui parvulos
petre collidit tuos.
prisci das penas sceleris
Chaldea nunc metropolis.

46:3.
Iohannes super bestiam
sedere vidit feminam
ornatam, ut est meretrix,
in forma Babylonis.
sed tempus adest calicis
ad feces usque sceleris.

46:4.
Princeps vocatur principum,
qui colla premit gentium,
costam scandat tetragoni
sedentis ut eterni,
sub Herculis memoria
vexilla ponens rosea.

46:5.
Navis in artemonem
quem Deus ponet hominem,
velum triangulatum
cuius regat pulcherrimum?
hoc militum tripudio
letetur Pacis Visio!

46:6.
Confusionis civitas
decepit te, Gentilitas,
inniteris harundini
cladem lature manui;
revertere, revertere,
factoris opus respice!

46:7.
Qui colunt cacodemones,
non fiunt illis similes,
qui fibris non utuntur,
dum illis insculpuntur,
nec vox inest nec ratio
nec locus in arbitrio?

46:8.
Beati sunt mucrones,
quos portant Christi milites
suffulti crucis tegmine,
sub cuius gaudent robore,
quorum felix atrocitas
constringit te, Gentilitas.

46:9.
De viis atque sepibus
et mundi voluptatibus
compellimur intrare,
nunc nuper epulare
gustu sepe medullitus;
quam suavis sit Dominus.

46:10.
Nam panis filiorum
fit cibus catulorum
sub mensa pii Domini
de verbis evangelii;
gaude, Syrophenissa!
iam venit tua filia.

46:11.
Forum est Ierosolymis
in campo libertatis,
quod Rex regum instituit.
mercator prudens aderit;
qui vitam velit emere,
festinet illuc currere!

46:12.
Non tamen ita properet,
quin coniugi provideat
de rebus necessariis
una cum parvis liberis;
quod quidem nisi faciat,
ignoro quid proficiat.

46:13.
Sepulcrum gloriosum
prophetis declaratum
impugnatur a canibus,
quibus sanctum non dabimus,
nec porcis margarite
mittuntur deridende.

46:14.
Ad multas mansiones
in domo patris stabiles
nummi trahit conventio;
nec gravet operatio:
pondus diei preterit,
merces perennis aderit.

46:15.
Novissimus fit primus
et primus fit novissimus;
dispar quidem vocatio,
sed par remuneratio,
dum cunctis laborantibus
vite datur denarius.

46:16.
Non hic mutatur sedes,
non corrumpuntur edes,
non maior hic minori,
non pauper ditiori,
non obstat alter alteri,
nec locus est opprobrii.

---

47:1.
Crucifigat omnes
Domini crux altera,
nova Christi vulnera!
arbor salutifera
perditur; sepulcrum
gens evertit extera
violente; plena gente
sola sedet civitas;
agni fedus rapit hedus;
plorat dotes perditas
sponsa Sion; immolatur
Ananias; incurvatur
cornu David; flagellatur
mundus;
ab iniustis abdicatur,
per quem iuste iudicatur
mundus.

47:2.
O quam dignos luctus!
exulat rex omnium,
baculus fidelium
sustinet opprobrium
gentis infidelis;
cedit parti gentium
pars totalis; iam regalis
in luto et latere
elaborat tellus, plorat
Moysen fatiscere.
homo, Dei miserere!
fili, patris ius tuere!
in incerto certum quere,
ducis
ducum dona promerere
et lucrare lucem vere
lucis!

47:3.
Quisquis es signatus
fidei charactere,
fidem factis assere,
rugientes contere
catulos leonum,
miserans intuere
corde tristi damnum Christi!
longus Cedar incola,
surge, vide, ne de fide
reproberis frivola!
suda martyr in agone
spe mercedis et corone!
derelicta Babylone
pugna
pro celesti regione,
aqua vite! te compone
pugna!

---

47a:1.
Curritur ad vocem
nummi vel ad sonitum;
hec est vox ad placitum.
omnes ultra debitum,
ut exempla docent,
nitimur in vetitum.
disce morem et errorem,
fac et tu similiter!
hac in vita nichil vita,
vive sic, non aliter!
cleri vivas ad mensuram,
qui pro censu dat censuram.
quando iacis in capturam
rete,
messem vides iam maturam;
et tu saltem per usuram
mete!

47a:2.
Si quis in hoc artem
populo non noverit,
per quam mundus vixerit,
omnia cum viderit,
eligat hanc partem
aut nichil decreverit:
quod vis, aude dolo, fraude,
mos gerendus Thaidi.
mundo gere morem, vere
nil vitandum credidi.
legi nichil sit astrictum,
iuri nichil sit addictum!
sanciatur hoc edictum
tibi.
ubi virtus est delietum,
Deo nichil est relictum
ibi.

---

48:1.
Quod spiritu David precinuit,
nunc exposuit
nobis Deus, et sic innotuit.
Sarracenus sepulcrum polluit,
quo recubuit,
qui pro nobis crucifixus fuit.
quantum nobis in hoc condoluit,
quantum nobis propitius fuit,
dum sic voluit
mortem pati cruce, nec meruit!

Refl.
Exsurgat Deus!

48:2.
Et dissipet hostes, quos habuit,
postquam prebuit
Sarracenis locum, quo iacuit,
quia nobis propitius fuit,
dum sic voluit
mortem pati cruce, nec meruit!
duo ligna diu non habuit
Sarreptina, quibus ut caruit,
semper doluit
et dolebit, dum rehabuerit.

Refl.
Exsurgat Deus!

48:3.
Sunamitis clamat pro filio,
qui occubuit,
nec Giezi sanare potuit;
Heliseus nisi met venerit,
non surrexerit,
et os ori recte coniunxerit.
Heliseus nisi nunc venerit,
ni peccata compassus tulerit,
non habuerit
ecclesia crucem, qua caruit.

Refl.
Exsurgat Deus!

48:4.
Et adiuvet in hoc exercitu
quos signaverit
signo crucis, qua nos redemerit!
iam venie tempus advenerit,
quo potuerit
se salvare, qui crucem ceperit.
nunc videat quisque, quid fecerit,
quibus et quot Deum offenderit!
quod si viderit
et se signet, his solutus erit.

Refl.
Exsurgat Deus!

48:5.
Exsurrexit! et nos assurgere
ei propere
iam tenemur atque succurrere.
Ierusalem voluit perdere,
ut hoc opere
sic possemus culpas diluere.
nam si vellet, hostes destruere
absque nobis et terram solvere
posset propere,
cum sibi nil possit resistere.

Refl.
Exsurgat Deus!

48a
Horstu, uriunt, den wahter an der cinne,
wes sin sanch ueriach?
wir muozen uns schaiden nu, lieber man.
also schiet din lip nu jungest hinnen,
do der tach uof brach
unde uns diu naht so fluhtechlichen tran.
naht git senfte, we tuot tach.
Owe, herce lieb, in mach
din nu uerbergen niht.
uns nimit diu freude gar daz grawe lieht.
stand uof, riter!

Otto von Botenlauben

49

1.
Tonat evangelica clara vox in mundo:
«qui dormis in pulvere, surge de profondo
luce sua Dominus te illuminabit
et a malis omnibus animam salvabit.

2.
Memor esto, iuvenis, tui creatoris.
crux Christi te moneat omnibus in horis.
cape mente, cogita corde de futuris,
quod ad radicem arboris sit posita securis.

3.
Senes et decrepiti, vobis est oblata
vera penitentia cruce Christi data.
dies vestra desiit et est inclinata,
nam ad umbram vergitur fine desperata.

4.
Ecce cum fiducia venit regnum Dei.
illud primum querite vos, qui estis rei.
carnem crucifigite famulantes ei
et in psalmis dicite: «miserere mei!»

5.
O peccatrix anima, si vis dealbari
et ab omni crimine penitus mundari,
te in cruce Domini oportet gloriari
et in ipso penitus ab hoste liberari.

6.
Iacob scale summitas altera calcatur,
in qua Christi passio nobis reseratur.
Tyrus alta desinit, in se reprobatur;
in Iudea Domini mons uber adoratur.

7.
O fidelis anima, clama de profundis,
de terrenis fugito rebus et immundis.
cruce Christi naviga velis in secundis,
ne te ventus turbinis suffocet in undis.

8.
Cum per ignem venerit nos iudicaturus
homo Dei filius, nulli parcens, durus,
eius omnis crucifer erit tunc securus,
gratulans cum angelis, candidus et purus.

9.
In die iudicii cum sol obscuratur
et lumen fidelibus crucis Christi datur,
tunc in peccatoribus hostis dominatur;
sed ab hoste crucifer tunc omnis liberatur.

10.
Ergo Christi milites fugite beati
huius mundi gloriam cruce iam signati,
in qua Christus moriens mortem superavit
atque suo sanguine peccata nostra lavit.

11.
Quid erit, cum stabimus ante tribunal Christi?
pandens sua vulnera dicet: «quid fecisti?
pro te crucem subii; quare non subisti
hanc loco penitentie? vade, iam peristi!»

12.
Ergo fetens Lazarus ducatur in exemplum
digne penitentibus, ut sint eius templum,
in quo virtus habitat sue passionis;
hanc impleat et muniat ipse suis donis!»

---

50:1.
Heu, voce flebili cogor enarrare
facinus, quod accidit nuper ultra mare,
quando Saladino con- cessum est vastare
terram, quam dignatus est Christus sic amare.

50:2.
Exeunte Iunio anno post milleno
centum et octoginta iunctis cum septeno,
quo respexit Dominus mundum sorde pleno
erigens de pulvere, pauperem a ceno,

50:3.
Malus comes Tripolis, mentem ferens ream,
magna cum tyrannide tenens Tabariam,
Turcos suis fraudibus ducit in Iudeam
atque primum occupat totam Galileam.

50:4.
Saladinus convocat barbaros per gyrum,
habitantes Phrygiam, Pontum usque Tyrum,
Agarenos populos, Arabem et Syrum,
ab Egypti finibus usque in Epirum.

50:5.
Veniunt Hircomili, et Trogodite,
Mauri atque Getuli, Barbari et Scythe,
filii Moab, Amon et Ismahelite,
atque cum his omnibus sunt Amalechite.

50:6.
Turcos ac Massagetas precipit adesse,
Bactri atque Sarmates nolunt hinc abesse,
currunt Quadi, Vandili, Medi atque Perse,
undique conveniunt gentes sic diverse.

50:7.
Terram intrant inclitam, cuncta devastantes,
capiunt Christicolas, senes et infantes,
et ut fere pessime sanguinem amantes
iugulant puerulos, dividunt pregnantes.

50:8.
Saladino igitur terram sic ingresso
rex atque Templarii currunt ex adverso,
totis obstant nisibus barbaro perverso,
cupientes populo subvenire presso.

50:9.
Turchi pugnant acriter iacula mittentes,
Christianos vulnerant, cedunt resistentes,
et ut male bestie dentibus frementes
territant sonipedes tubis perstrepentes.

50:10.
Nostri se dum sentiunt ita pregravatos
et a malis gentibus undique vallatos,
stringunt suis manibus enses deauratos
atque truncant fortiter barbaros armatos.

50:11.
Plus quam decem milia erant Christiani,
sed pro uno quolibet ter centum pagani;
sic pugnando comminus Bactri et Hircani,
vix ex nostris aliqui evaserunt sani.

50:12.
Rex cum cruce capitur, alii truncantur,
Templarii ter centum capti decollantur,
quorum nulla corpora sepulture dantur,
sed a Christo anime celo coronantur.

50:13.
Nostre postquam acies ita sunt confracte,
currunt crudelissime gentes illa parte,
urbem Acrim capiunt absque ullo Marte
atque omnes alias manu, simul arte.

50:14.
Surim solam liberat nautica marinus,
marchio clarissimus, vere palatinus,
cuius vires approbat Grecus et Latinus,
timet quoque plurimum ferox Saladinus,

50:15.
Latro ille pessimus, terre devastator,
per quam suis pedibus transiit Salvator,
natus qui ex virgine omnium creator
in presepi ponitur celi fabricator.

50:16.
Inde siccis pedibus maria calcavit
et ex quinque panibus multos satiavit,
quem Iohannes predicans digito monstravit,
et Iordanus sentiens post retrogradavit.

50:17.
Cruci demum fixus est Deus homo natus,
aquam atque sanguinem sparsit eius latus,
quo ac tali pretio mundus est salvatus,
qui per primum hominem fuerat damnatus.

50:18.
Heu, terra inclita, terra vere bona,
sola digna perfrui florida corona,
terra, cui dederat Deus tanta dona,
heu, quantum impia te nunc cingit zona!

50:19.
Heu, heu, Domine, gloria iustorum,
angelorum bonitas, salus peccatorum:
ecce canes comedunt panes filiorum,
velut aqua funditur sanguis nunc sanctorum.

50:20.
Flete, omnes populi, flete, et non parum,
graves luctus facite planctum et amarum,
flumina effundite multa lacrimarum;
sic ruinam plangite urbium sanctarum!

50:21.
Flete amarissime, omnes auditores,
magni atque minimi, fratres et sorores!
mutate in melius vitam atque mores;
nam de celo prospicit Deus peccatores.

50:22.
Dat flagella impiis, punit delinquentes,
et per tempus corrigit stulta presumentes,
humiles glorificat, deicit potentes,
recipit ut filios digne penitentes.

50:23.
Sic iratus Dominus quondam Israheli,
iudicans ex nubibus et de alto celi,
archam testamenti ac- census igne zeli
tradidisse legitur populo crudeli.

50:24.
Sed et quamvis viribus hec putabant acta,
sunt compulsi plangere statim sua facta,
coegerunt reddere minera cum arca
nam illorum viscera tabe putrefacta.

50:25.
Convertamur igitur et peniteamus,
mala, que commisimus, fletu deleamus
atque Deo munera digne offeramus,
ut placatus lacrimis donet, quod rogamus!

---

51:1.
Debacchatur mundus pomo,
quod comedit primus homo.
demonstratur nobis tomo,
quod privamur nostra domo.


Refl.
Prohdolor!
Moyses et Aaron,
rex David et Salomon,
Ierusalem et Gion,
mundus plorat et Sion.

51:2.
Ecce tempus, tempus mestum,
propter plebem fit infestum;
patet enim manifestum,
quod plebs temptat inhonestum.


Refl.
Prohdolor!
Moyses et Aaron,
rex David et Salomon,
Ierusalem et Gion,
mundus plorat et Sion.

51:3.
Alteratur creatura,
fit nevosa, pro, natura.
quid superbit limatura,
de qua summis nulla cura?


Refl.
Prohdolor!
Moyses et Aaron,
rex David et Salomon,
Ierusalem et Gion,
mundus plorat et Sion.

51:4.
Homo reus captivatur,
dum hic vagus exulatur;
non de iure gratulatur,
dum hic brevis moriatur.


Refl.
Prohdolor!
Moyses et Aaron,
rex David et Salomon,
Ierusalem et Gion,
mundus plorat et Sion.

---

51a:1.
Imperator rex Grecorum,
minas spernens paganorum,
auro sumpto thesaurorum
parat sumptus armatorum.

Refl.
Ayos
o theos athanathos,
ysma sather yschyros!
miserere kyrios,
salva tuos famulos!

51a:2.
Almaricus miles fortis,
rex communis nostre sortis,
in Egypto fractis portis
Turcos stravit dire mortis.

Refl.
Ayos
o theos athanathos,
ysma sather yschyros!
miserere kyrios,
salva tuos famulos!

51a:3.
Omnis ergo Christianus
ad Egyptum tendat manus!
semper ibi degat sanus,
destruatur rex paganus!

Refl.
Ayos
o theos athanathos,
ysma sather yschyros!
miserere kyrios,
salva tuos famulos!

---

52:1.
Nomen a solemnibus trahit Solemniacum;
solemnizent igitur omnes preter monachum,
qui sibi virilia resecavit, Serracum;
illum hinc excipimus quasi demoniacum;
ipse solus lugeat reus apud Eacum!

52:2.
Exultemus et cantemus canticum victorie,
et clamemus quas debemus laudes regi glorie,
qui salvavit urbem David a paganis hodie!

Refl.
Festum agitur,
dies recolitur,
in qua Dagon frangitur,
et Amalec vincitur,
natus Agar pellitur,
Ierusalem eripitur
et Christianis redditur;
diem colamus igitur!

52:3.
Hec urbs nobilissima prima regem habuit,
in hac urbe maxima Domino complacuit,
in hac propter hominem crucifigi voluit,
hic super apostolos Spiritus intonuit.

52:4.
Urbs insignis, ad quam ignis venit annis singulis,
quo monstratur, quod amatur omnibus in seculis,
honoranda, frequentanda regibus et populis!

Refl.
Festum agitur,
dies recolitur,
in qua Dagon frangitur,
et Amalec vincitur,
natus Agar pellitur,
Ierusalem eripitur
et Christianis redditur;
diem colamus igitur!

52:5.
Urbs sacrata celitus, adamata superis,
legis tabernaculum, templum arche federis,
hospitale pauperum et asylum miseris!
non timebis aliquod, dum in ea manseris.

52:6.
Tanta lucis claritate superatur sol et luna,
tanta vicit sanctitate omnes urbes hec urbs una;
non elegit frustra locum Gebuseus Areuna.

Refl.
Festum agitur,
dies recolitur,
in qua Dagon frangitur,
et Amalec vincitur,
natus Agar pellitur,
Ierusalem eripitur
et Christianis redditur;
diem colamus igitur!

---

53:1.
Anno Christi incarnationis,
anno nostre reparationis
millesimo
centesimo
septuagesimo
septimo
rex eterne glorie
dono sue gratie
tenebrosam nebulam
scismatis fugavit
quassamque naviculam
Simonis salvavit.

53:2.
Hoc chaos obduxerat
orbem, immo infecerat
annis quater quinis
scismatum pruinis;
scintilla caritatis alserat
facta iam cinis.

53:3.
Hoc decus concordie
sanxit flos Saxonie,
noster felix pontifex
Wichmannus, omnis pacis artifex,
mira gratia,
per quem talia
fiunt consilia,
que hunc errorem
valent reducere sic ad pacis honorem.

53:4.
Victor imperatoris
ensis, cum mucrone Petri prisci moris
unitate dimicans, feliciter maioris
vim resecat erroris.

53:5.
Gaude, mater Roma triumphalis!
ecce, nauta iam universalis
de profundo maris hieme remige integro portum pacis adiit,
dum pietatis dexteram tetigit.

53:6.
Felix acumen huius mentis,
qui cum tribus elementis
†aliis ac dirimit litem pacis ligamentis!

53:7.
Nunc Sion letetur gens,
quia Dominus exsurgens
miserans cor lenit;
tempus enim venit.

53:8.
Huius anni magnalia
sunt iubilei gaudia;
exstirpantur zizania,
flavet seges triticea,
et palee de area
ventantur foras horrea.

53:9.
Hoc decus concordie
canat vox ecclesie!
hec nova tripudia
requirat casta Sion filia!

---

53a:1.
Passeres illos, qui transmigrant supra montes, Alexander tertius sagax et fidelis archivenator illaqueavit,

53a:2.
Vulpes, que demoliuntur vineas, captivavit,
anguem stravit,
qui disseminavit
discolum virus, quod infrigidavit
igniculum fidei, quique cecavit.

---

54:1.
Omne genus demoniorum
cecorum,
claudorum
sive confusorum,
attendite iussum meorum
et vocationem verborum.

54:2.
Omnis creatura phantasmatum,
que corroboratis principatum
serpentis tortuosi,
venenosi,
qui traxit per superbiam
stellarum partem tertiam,
Gordan,
Ingordin et Ingordan:
per sigillum Salomonis
et per magos Pharaonis
omnes vos coniuro
omnes exorcizo
per tres magos Caspar,
Melchior et Balthasar,
per regem David,
qui Saul sedavit,
cum iubilavit,
vosque fugavit.

54:3.
Vos attestor,
vos contestor
per mandatum Domini,
ne zeletis,
quem soletis
vos vexare, homini,
ut compareatis
et post discedatis
et cum desperatis
chaos incolatis.

54:4.
Attestor,
contestor
per timendum,
per tremendum
diem iudicii,
eterni supplicii,
diem miserie,
perennis tristitie,
qui ducturus est
vos in infernum,
salvaturus est
nos in eternum.

54:5.
Per nomen mirabile
atque ineffabile
Dei tetragrammaton,
ut expaveatis
et perhorreatis,
vos exorcizo,
Larve,
Fauni,
Manes,
Nymphe,
Sirene,
Adryades,
Satyri,
Incubi,
Penates,
ut cito abeatis,
chaos incolatis,
ne vas corrumpatis
christianitatis.

54:6.
Tu nos, Deus, conservare ab hostibus digneris!

55
Amara tanta tyri pastos sycalos sycaliri
Ellivoli scarras polili posylique lyvarras.

Incipiunt jubili
56

1.
Ianus annum circinat,
ver estatem nuntiat
calcat Phebus ungula,
dum in Taurum flectitur,
Arietis repagula.

Refl. Amor cuncta superat,
Amor dura terebrat.

2.
Procul sint omnia
tristia!
dulcia
gaudia
sollemnizent Veneris gymnasia!
decet iocundari,
quos militare contigit
Dioneo lari.

Refl. Amor cuncta superat,
Amor dura terebrat.

3.
Dum alumnus Palladis
Cytheree scolam
introissem, inter multas
bene cultas
vidi unam solam
facie
Tyndaridi
ac Veneri
secundam,
plenam elegantie
et magis pudibundam.

Refl. Amor cuncta superat,
Amor dura terebrat.

4.
Differentem omnibus
amo differenter.
novus ignis in me furit
et adurit
indeficienter.
nulla magis nobilis,
habilis,
pulchra vel amabilis,
nulla minus mobilis,
instabilis,
infronita reperitur
vel fide mutabilis.
eius letum vivere
est meum delectari.
diligi si merear,
hoc meum est beari.

Refl. Vincit Amor omnia,
regit Amor omnia.

5.
Parce, puer, puero!
fave, Venus, tenero,
ignem movens,
ignem fovens,
ne mori sit, quod vixero,
nec sit ut Daphnes Phebo,
cui me ipsum dedo!
olim tiro Palladis
nunc tuo iuri cedo.

Refl. Vincit Amor omnia,
regit Amor omnia.

---

57:1.
«Bruma, veris emula,
sua iam repagula
dolet demoliri;
demandat Februario,
ne se a solis radio
sinat deliniri.

57:2.
Omnis nexus elementorum
legem blandam sentit amorum.
sed Hymeneus eorum
iugalem ordinat torum,
votis allubescens deorum
piorum.

57:3.
Sed Aquilonis
ira predonis
elementis officit,
ne pariant; nec tamen in hoc proficit.
sed Hymeneus obicit
eius se turbini;
in hoc enim numini
deserviunt Dione.

57:4.
Felicibus stipendiis
Dione freta gaudiis
gaudet suos extollere.
qui se suo iugo libere
non denegant submittere,
quam felici vivere
vult eos pro munere!

57:5.
Optat Thetis
auram quietis,
ut celo caput exerat
suosque fructus proferat.
Ceres quoque secus undam cursitat
et tristia sollicitat
inferorum numina
pro surrepta Proserpina.

57:6.
Elementa supera
coeunt et infera.
hinc illis vocabula
sunt attributa mascula;
illis vero feminina
congrue sunt deputata nomina,
quia rerum semina
concipiunt ut femina.

57:7.
Sol, quia regnat in Piscibus
celestibus,
dat copiam
plenariam
piscationi,
reddens formam turbide Iunoni.»

57:8a.
Ista Phrison decantabat
iuxta regis filiam,
egram que se simulabat,
dum perrexit per viam

57:8b.
Desponsari, sed hec gnanus
notans sponso retulit.
mox truncatur ut profanus.
tandem sponso detulit.

---

58:1.
Iam ver oritur.
veris flore variata
tellus redimitur.
excitat in gaudium
cor concentus avium
voce relativa
Iovem salutantium.
in his philomena
Tereum reiterat
et iam fatum
antiquatum
querule retractat.
sed dum fatis obicit
Itym perditum,
merula
choraulica
carmina
coaptat.

58:2.
Istis insultantibus
casibus
fatalibus
in choree speciem
res reciprocatur.
his autem conciliis
noster adest Iupiter
cum sua Iunone,
Cupido cum Dione,
post hos Argus stellifer
et Narcissus floriger
Orphëusque plectriger,
Faunus quoque corniger.

58:3.
Inter hec sollemnia
communia
alterno motu laterum
lascive iactant corpora
collata
nunc occurrens,
nunc procurrens
contio pennata:

58:4.
Mergus aquaticus,
aquila munificus,
bubo noctivagus,
cygnus flumineus,
phenix unica,
perdix lethargica,
hirundo domestica,
columba turtisona,
upupa galigera,
anser sagax,
vultur edax,
psitacus gelboicus,
miluus gyrovagus,
alaudula garrula,
ciconia rostrisona.

58:5.
His et consimilibus
paria
sunt gaudia;
demulcet enim omnia
hec concors consonantia.

58:6.
Tempus est letitie.
nostro tempore
vernant flores
in pratis virentibus,
et suis rebus
decus auget Phebus
in nostris finibus.

---

59:1.
Ecce, chorus virginum,
tempore vernali,
dum solis incendium
radios equali
moderatur ordine,
nubilo semoto
fronde pausa tilie
Cypridis in voto!

Refl.
Cypridis in voto
fronde pausa tilie,
Cypridis in voto!

59:2.
In hac valle florida
floreus flagratus,
inter septa lilia
locus purpuratus.
dum garritus merule
dulciter alludit,
philomena carnmine
dulcia concludit.

Refl.
Cypridis in voto
fronde pausa tilie,
Cypridis in voto!

59:3.
Acies virginea
redimita flore -
quis enarret talia!
quantoque decore
prenitent ad liquidum
Veneris occulta!
Dido necis meritum
proferat inulta.

Refl.
Cypridis in voto
fronde pausa tilie,
Cypridis in voto!

59:4.
Per florenta nemorum
me fortuna vexit.
arcum Cupidineum
vernula retexit.
quam inter Veneream
diligo cohortem,
langueo, dum videam
libiti consortem.

Refl.
Cypridis in voto
fronde pausa tilie,
Cypridis in voto.

59:5.
Questio per singulas
oritur: honesta
potiorque dignitas
casta vel incesta?
Flora, consors Phyllidis,
est sententiata:
«caste non est similis
turpiter amata.»

Refl.
Cypridis in voto
fronde pausa tilie,
Cypridis in voto!

59:6.
Iuno, Pallas, Dione,
Cytherea dura
affirmant interprete
Flore verbi iura:
«flagrabit felicius
nectare mellito
castam amans potius
quam in ‘infinito’.»

Refl.
Cypridis in voto
fronde pausa tilie,
Cypridis in voto!

59:7.
Iura grata refero
puellarum ludis.
Vigeant in prospero
pudice futuris!
actibus emeritas
nulla salutaris,
contingat iocunditas
† spes adulta caris!

Refl.
Cypridis in voto
fronde pausa tilie,
Cypridis in voto!

---

60:1a.
Captus amore gravi
me parem rebar avi
fede revincte lari,
que procul ethra videt
nec modulando silet,
inde perire libet.

60:1b.
...................
psallere, virgo, pridem,
non semper hec ibidem,
quam scrutabundus amor
notarat et amaror.
hinc ortus ille clamor.

60:2a.
Est bilis amarissima,
qualem gignit Sardonia,

60:2b.
In incentivo Veneris
eiusque miri generis

60:2c.
Militiam proponere,
non posse votum solvere.

60:2d.
Hec, ecce, virgo inclita,
tibi notabis edita:

60:3.
Amor instillat, quare
te, virgo, salutare
velim; sed onus grave
videris acerbare,

60:4.
Dum affligis immeritum,
grave ferens imperium,
vilipendens obloquium,
me minans in interitum,
fidem promittens alteri,
contradicendo Cypridi.

60:5a.
Ecce querimonia,
quam genuit amor;
me misit in suspiria
Venereus favor.

60:5b.
Cuncta sprevi virginum
ego tripudia,
te volens michi iungere.
modo diludia

60:5c.
Quesivique gratiam;
sed iam alterius
captas benivolentiam;
quo nil deterius

60:6a.
Queo fari.
nec solari
me curat Glycerium;

60:6b.
Me fastidit
et allidit,
estimans inglorium.

60:6e.
Bella gero
cum severo
Cypridis ob meritum.

60:7a.
Dum mens unam te recolit
famaque nefas comperit,
pupilla fletum protulit;
iam expedit,
ut vera loquamur.

60:7b.
Amaveram pre ceteris
te, sed amici veteris
es iam oblita; superis
vel inferis
ream te criminamur?

60:8a.
Dolor, fletus,
ire, metus
tremebundis artubus
simul incubuere.

60:8b.
Pre dolore
verso more
canticum conticuit;
nil restat nisi flere.

60:8e.
Sorte dira
pendet lyra,
spreta luget. Atropos
filum cessavit nere.

60:9.
Me mergis hic,
cum sis illic;
nutando sic
non stabis hic.

60:10.
Sed lubrica contagia
te gaudes insectari;
prostibulum patibulo
iam meruit piari.
en, oro te per superos:
tibi ames obnoxios;
reclude secretarios,
quos nil iuvat amari!

60:11.
Si lethargum vite
insectabor lite,
† hanc colis rite,
† et ego te
in soliloquiorum
carmine canebam,
te unam sapiebam,
idque iustum rebar;
sed nichil audis horum.

60:12.
Michi te subdideras
et amore iunxeras
fallentis vite semitas,
et te ita subverteras,
ut redimam me vivere
presumptuosa temere
amores vi transponeres,
ut cor meum contereres.

60:13a.
Usque quo te perferam,
quam premit emulatio?

60:13b.
Ut quid agis perperam,
o dira simulatio?

60:14a.
Ex fraudibus alternis
et ignominia
cur emula superbis,
bifrons, ingloria?

60:14b.
Cum federa discerpis,
o preceps nimia,
te funditus evertis
ceu Bachanaria.

60:15.
Si balbi more veritus
nil ausim fari penitus,
† obnixeram emeritus,
quem captat hic interitus.

60:16.
O Cypris alma, conspice
tue clientem opere
penamque nobis exime,
quam patimur indebite!
tu lamiam interripe
eiusque rixas opprime!

60a
60:1.
Cupido mentem gyrat
telumque minans vibrat,
Favonius aspirat
nectar, quo venas inflat

60:2.
Medullitus; id teneris
pergratum est in feminis,
quas alit affabilitas
atque cordis simplicitas.

60:3a.
Semel, opto, basia
michi quod offerat,
quam sorte de infantia
Natura venustat.

60:3b.
Post hanc nulla complacet,
quam sic assumpserim,
cum potius amabiles
te propter spreverim.

60:4.
Iam odorus
noster torus
demoratur; inscia

60:4b.
Es optata,
sed vocata
non occurris, intima.

60:5a.
Gaude, proles regia,
que vite privilegia
gestas! ecce Venerea
collegia
per te floruerunt.

60:5b.
Si iam detur optio,
tuo quod utar osculo
et membris in crepuscolo
sub otio,
aspera non erunt.

60:6a.
Matutini sideris
iubar preis,
et lilium
rosaque periere.

60:6b.
Micat ebur dentium
per labium,
ut Sirium
credat quis enitere.

60:7.
Si Menalus fatidicus
virginibus
michi det omne fari,
Etna, mons occiduus,
Ponto ferat minas prius,
quam desinat, virgo, tuus
honor laudari.

60:8.
Amores ergo fidibus
canendi sunt his rudibus,
cibentur ut his fructibus:
stipendium erit Venus,

60:9.
Furores quando lenit
Venus, que corda ferit.
incitamentum Veneris
fastidium est ceteris.
quod laudis michi titulum
clarumque det obsequium!

60:10.
Intemerata virginum,
serena respice
et generosa supplicis
iam vota perfice!

---

61:1a.
Siquem Pieridum ditavit contio,
nulli Teïorum aptetur otio
par Phebi cithare
sum in verno nectare.

61:1b.
Cui pre cunctis virginum obedio,
† vita me potest alere vel mortis tedio.
† sed decus hoc intimum
mavult potissimum.

61:1c.
Terminum vidit brume desolatio;
gaudent funditus in florum exordio,
qui norunt Cypridem,
plaudentes eidem.

61:1d.
Nunquam tanti cordis fui, pro Iupiter!
de spe Venerea, opinor; iugiter
me vita fertilis
alit et spes habilis.

61:2a.
Me risu linea
regit virginea;
nunc ergo tinea
meroris pellitur,
dolor avellitur,
tremor percellitur.

61:2b.
Cui tanta claritas
ac mira caritas,
fecunda largitas
semper et undique
arrident utique,
hanc opto denique.

61:3.
Ne miretur ducis tante
quis sublimitatem,
que me verbi vi prestante
doctum reddit plus quam ante,
stillans largitatem!

61:4a.
O decora
super ora
belli Absalonis
et non talis,
ut mortalis
sis conditionis!

61:4b.
Michi soli,
virgo, noli
esse refragata!
queso finem,
ut reclinem
a re desperata.

61:5.
Tuum prestolor nuntium:
dele merorem conscium,
mundani decus iubaris,
o verecunda Tyndaris!

61:6a.
Apollo mire vinctus est
Peneide respecta;
sic meus amor tinctus est
re veteri deiecta.

61:6b.
Magnetem verum iterat
virgo mire perfecta,
attractu crebro superat
me gratia directa.

61:6c.
Miranda de Priamide
rememorantur gesta,
qui militavit floride;
sed squalent mea festa.

61:7.
Florenti desolatio
non esset conturbatio;
sed mea plus tremit ratio,
† quam Dionea sit dilatio.
quid facio?

61:8a.
Gratia,
solacia
donato menti languide,
mea dos,
amorum flos,
morigerata vivide!

61:8b.
Amantum lis,
te, quicquid vis,
da laudi bene placide!
nil tibi par,
electe lar
letitie fervide.

61:9a.
Te visa primitus
exarsi penitus;
proinde gemitus
durat perenniter.
tu deme leniter
illatum duriter!

61:9b.
† Hec est dira sors,
nec durior est mors.
num mee vite sors
stat ritu prospero?
quam soli confero,
repugnat tenero!

61:10.
Huic me corde flagrante
nosco intricatum,
cuius nutu me versante
et ad votum conspirante
me fero beatum.

61:11a.
Aptiorem,
dulciorem
nollem reperire,
quam elegi,
mee legi
si dat subvenire.

61:11b.
Plus amarem,
plus optarem
sui verbi dona,
quam si mundi
† vi iocundi
fungerer corona.

61:12.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

61:13a.
Sed primum exaltandus est
risus clarificatus,
a quo Iovis secundus est,
michi significatus.

61:13b.
Effectum si non invenit,
ut me velit amare,
pie rogo, quod convenit:
me queat tolerare.

61:13c.
Sed si nos, Discordia,
tuo more disponis,
mutabo iam primordia
mee professionis.

61:14.
Ergo, nitidior sidere,
respice, si me vis vivere!
nam flores constat emergere;
tuo me solatum federe
da ludere!

---

62:1.
Dum Diane vitrea
sero lampas oritur
et a fratris rosea
luce dum succenditur,
dulcis aura zephyri
spirans omnes etheri
nubes tollit;
sic emollit
vis chordarum pectora
et immutat
cor, quod nutat
ad amoris pignora.

62:2.
Letum iubar Hesperi
gratiorem
dat humorem
roris soporiferi
mortalium generi.

62:3.
O quam felix est antidotum soporis,
quod curarum tempestates sedat et doloris!
dum surrepit clausis oculorum poris,
ipsum gaudio equiperat dulcedini amoris.

62:4.
Morphëus in mentem
trahit impellentem
ventum lenem segetes maturas,
murmura rivorum per harenas puras,
circulares ambitus molendinorum,
qui furantur somno lumen oculorum.

62:5.
Post blanda Veneris commercia
lassatur cerebri substantia.
hinc caligant mira novitate
oculi nantes in palpebrarum rate.
hei, quam felix transitus amoris ad soporem,
sed suavior regressus ad amorem!

62:6.
Ex alvo leta fumus evaporat,
qui capitis tres cellulas irrorat;
hic infumat oculos
ad soporem pendulos
et palpebras sua fumositate
replet, ne visus exspatietur late.
unde ligant oculos virtutes animales,
que sunt magis vise ministeriales.

62:7.
Fronde sub arboris amena,
dum querens canit philomena,
suave est quiescere,
suavius ludere
in gramine
cum virgine
speciosa.
si variarum
odor herbarum
spiraverit,
si dederit
torum rosa,
dulciter soporis alimonia
post Veneris defessa commercia
captatur,
dum lassis instillatur.

62:8.
O in quantis
animus amantis
variatur vacillantis!
ut vaga ratis per equora,
dum caret ancora,
fluctuat inter spem metumque dubia
sic Veneris militia.

---

63:1a.
Olim sudor Herculis,
monstra late conterens,
pestes orbis auferens,
claris longe titulis
enituit;
sed tandem defloruit
fama prius celebris,
cecis clausa tenebris,
Ioles illecebris
Alcide captivato.

Refl.
Amor fame meritum
deflorat,
amans tempus perditum
non plorat,
sed temere
diffluere
sub Venere
laborat.

63:1b.
Hydra damno capitum
facta locupletior,
omni peste sevior,
reddere sollicitum
non potuit,
quem puella domuit.
iugo cessit Veneris
vir, qui maior superis
celum tulit humeris
Atlante fatigato.

Refl.
Amor fame meritum
deflorat,
amans tempus perditum
non plorat,
sed temere
diffluere
sub Venere
laborat.

63:2a.
Caco tristis halitus
et flammarum vomitus
vel fuga Nesso duplici
non profuit;
Geryon Hesperius
ianitorque Stygius,
uterque forma triplici
non terruit,
quem captivum tenuit
risu puella simplici.

Refl.
Amor fame meritum
deflorat,
amans tempus perditum
non plorat,
sed temere
diffluere
sub Venere
laborat.

63:2b.
Jugo cessit tenero,
somno qui letifero
horti custodem divitis
implicuit,
frontis Acheloie
cornu dedit Copie,
apro, leone domitis
enituit,
Thraces equos imbuit
cruenti cede hospitis.

Refl.
Amor fame meritum
deflorat,
amans tempus perditum
non plorat,
sed temere
diffluere
sub Venere
laborat.

63:3a.
Antei Libyci
luctam sustinuit,
casus sophistici
fraudes cohibuit,
cadere dum vetuit;
sed qui sic explicuit
lucte nodosos nexus,
vincitur et vincitur,
dum labitur
magna Iovis soboles
ad Ioles
amplexus.

Refl.
Amor fame meritum
deflorat,
amans tempus perditum
non plorat,
sed temere
diffluere
sub Venere
laborat.

63:3b.
Tantis floruerat
laborum titulis,
quem blandis carcerat
puella vinculis.
et dum lambit osculis,
nectar huic labellulis
Venereum propinat;
vir solutus otiis
Venereis
laborum memoriam
et gloriam
inclinat.

Refl.
Amor fame meritum
deflorat,
amans tempus perditum
non plorat,
sed temere
diffluere
sub Venere
laborat.

63:4a.
Sed Alcide fortior
aggredior
pugnam contra Venerem.
ut superem
hanc, fugio;
in hoc enim prelio
fugiendo fortius
et melius
pugnatur,
sicque Venus vincitur:
dum fugitur,
fugatur.

Refl.
Amor fame meritum
deflorat,
amans tempus perditum
non plorat,
sed temere
diffluere
sub Venere
laborat.

63:4b.
Dulces nodos Veneris
et carceris
blandi seras resero,
de cetero
ad alia
dum traducor studia.
o Lycori, valeas
et voveas,
quod vovi:
ab amore spiritum
sollicitum
removi.

Refl.
Amor fame meritum
deflorat,
amans tempus perditum
non plorat,
sed temere
diffluere
sub Venere
laborat.

Petrus von Blois

64
De XII virtutibus Herculis

Prima Cleonei tolerata erumna leonis.
Proxima Lerneam ferro et face contudit hydram.
Mox Erymantheum vis tertia perculit aprum.
Eripedis quarto tulit aurea cornua cervi.
Stymphalidas pepulit volucres discrimine quinto.
Threiciam sexto spoliavit Amazona balteo.
Septima in Augeis stabulis impensa laboris.
Octava expulso numeratur adoria tauro.
In Diomedeis victoria nona quadrigis.
Geryone extincto decimam dat Hiberia palmam.
Undecimo mala Hesperidum districta triumpho.
Cerberus extremi suprema est meta laboris.

Ausonius

---

65:1.
Quocumque more motu volvuntur tempora,
eadem fretus eucrasi pulso tympana.

65:2a.
Seu Philogeus
in imis moretur,
aut Euricteus
solito vernali femine rubens notetur,
vel dum coruscus Acteon estivo lumine repletur,
sive Lampas radians autumni copia ditetur:
ab uno semper numine michi salus debetur.

65:2b.
Brevi spectata
Basythea immisit,
quod expectata
tempore tanto Euryale tandem subrisit.
sola Euphrosyne strictrici emula fautrix michi sit,
cui Dione nudula per quandam dulciter arrisit!
nam allotheta cecinit hoc carmen, quod promisit.

65:3a.
Cypris barbata
gaudeat occultu
iam renovata
maturo tumultu!
virgo dudum femine
habitum mentita,
nec fallit in virgine
Veneris perita.
nomine pudico palliat
Venereum libamen,
provida, ne palam ebulliat
experte rei famen.
devirginata tamen
non horruit, cum iteravit nature luctamen.

65:3b.
Fautor sis, Paris,
Veneris agonis!
Venus, fruaris
amplexibus Adonis!
myrtum libans Indicam
fanis Citheronis
testem ponam pedicam
mee conditionis.
Delio liberior immobili
non superor cohorte.
spes lassam rem impulit, dum nobili
fruar tori consorte.
nec admittetur forte;
nam intra seram militavi virginalis porte.

65:4a.
Pallerem, nisi me veteri miranda decore
virgo probaret;

65:4b.
Marcerem, nisi spe Veneri fuscata timore
me stimularet.

65:5a.
Inclita res ita cognita, perdita dat michi fata;
namque rogavi,

65:5b.
Cui pia basia, dulcia, suavia, congeminata
multiplicavi.

65:6a.
Hac bibo pocula vite,
hoc decus est michi mite,

65:6b.
Que satis est michi culta,
obvia secula multa.

65:7a.
Sat modo mature
sum confessus eam;

65:7b.
† Claudit opus dure,
dum complector eam.

65:8a.
Gratia letitie
iure cupita,

65:8b.
Moribus et facie
tam redimita,

65:9a.
Flosculo presignis,
dote leporis,

65:9b.
Foveat me signis
dulcis amoris!

65:10a.
Hoc memor corde serva,
quod te mea Minerva
nunc prudens, nunc proterva
multiformis hactenus declarat harmonia:
prosa, versu, satira psallens et rhythmachia
te per orbem intonat scolaris symphonia.

65:10b.
Siquis versat, quod verso,
amans et e converso
corde nichil diverso
petat, optet, supplicet, ut duret amor meus,
ego vicem replicans non ero fraudis reus,
ut tali freto federe sit annus iubileus!

66
Acteon, Lampos, Erythreus et Philogeus:
Istis nominibus poterit spectare peritus
Quemque diem tantum tempus retinere quaternum.
Acteon primum Greci dicunt rubicundum:
Nam sol purpureum iam mane novo tenet ortum.
Post graditur Lampos, est qui cognomine fulgens:
Nam tunc splendorem sentimus sole micantem.
Ardens Erythreus sequitur, sic iure vocatus:
Est nam quisque dies medius fervore repletus.
Post hos extremus procedit tunc Philogeus,
Dictus amans terram, quod vespere tendit ad illam:
Nam vult occasum terris inducere certum.

---

67:1a.
A globo veteri
cum rerum faciem
traxissent superi
mundique seriem
prudens explicuit
et texuit
Natura,
iam preconceperat,
quod fuerat
factura.

67:1b.
Que causas machine
mundane suscitans,
de nostra virgine
iam dudum cogitans
Plus hanc excoluit,
plus prebuit
honoris,
dans privilegium
et pretium
laboris.

67:2a.
In hac pre ceteris
totius operis
Nature lucet opera.
tot munera
nulli favoris contulit,
sed extulit
hanc ultra cetera.

67:2b
Et, que puellulis
avara singulis
solet partiri singula:
huic sedula
impendit copiosius
et plenius
forme munuscula.

67:3a.
Nature studio
longe venustata,
contendit lilio
rugis non crispata
frons nivea.
simplices siderea
luce micant ocelli.

67:3b.
Omnes amantium
trahit in se visus,
spondens remedium
verecunda risus
lascivia.
arcus supercilia
discriminant gemelli.

67:4a.
Ab utriusque luminis
confinio
moderati libraminis
iudicio
naris eminentia
producitur venuste
quadam temperantia:
nec nimis erigitur
nec premitur
iniuste.

67:4b.
Allicit verbis dulcibus
et osculis,
castigate tumentibus
labellulis,
roseo nectareus
odor infusus ori.
pariter eburneus
sedet ordo dentium
par nivium
candori.

67:5a.
Certant nivi, micant lene
pectus, mentum, colla, gene;
sed, ne candore nimio
evanescant in pallorem,
precastigat hunc candorem
rosam maritans lilio
prudentior Natura,
ut ex his fiat aptior
et gratior
mixtura.

67:5b.
Rapit michi me Coronis,
privilegiata donis
et Gratiarum flosculis.
nam Natura, dulcioris
alimenta dans erroris,
dum in stuporem populis
hanc omnibus ostendit,
in risu blando retia
Veneria
tetendit.

Petrus von Blois

---

68:1.
Saturni sidus lividum Mercurio micante
fugatur ab Apolline Risum Iovis nudante;
redit ab exilio ver coma rutilante.

68:2.
Cantu nemus avium
lascivia canentium
suave delinitur,
fronde redimitur;
vernant spine floribus
micantibus,
signantibus
Venerem, quia spina pungit, flos blanditur.

68:3.
Mater Venus subditis amori
dulcia
stipendia
copia
largiri delectatur uberiori.

68:4.
Dulcis aura Zephyri
spirans ab occidente
Iovis favet sideri
alacriori mente,
Aquilonem carceri
Eolo nolente
deputans; sic ceteri
glaciales spiritus diffugiunt repente.
redit calor etheri,
dum caligo nubium rarescit Sole Taurum tenente.

68:5.
Sic beati spes, halitus fiagrans oris tenelli,
dum acclinat basium,
scindit nubem omnium
curarum; sed avelli
nescit, ni congressio sit arcani medica duelli.

68:6.
Felix hora huius duelli,
cui contingit nectar adunare melli!
quam felix unio,
cuius suavitatis poculo
sopiuntur sensus et ocelli!

---

69:1.
Estas in exilium
iam peregrinatur,
leto nemus avium
cantu viduatur,
pallet viror frondium,
campus defloratur.
exaruit,
quod floruit,
quia felicem statum nemoris
vis frigoris
sinistra denudavit
et ethera silentio
turbavit,
exilio
dum aves relegavit.

69:2.
Sed amorem,
qui calorem
nutrit, nulla vis frigoris valet attenuare,
sed ea riformare
studet, que corruperat brume torpor. amare
crucior,
morior
vulnere, quo glorior.
eia, si me sanare
uno vellet osculo,
que cor felici iaculo
gaudet vulnerare!

69:3.
Lasciva, blandi risus,
omnes in se trahit visus.
labia
Veneria
tumentia
- sed castigate - dant errorem
leniorem,
dum dulcorem
instillant, favum mellis, osculando,
ut me mortalem negem aliquando.
leta frons tam nivea,
lux oculorum aurea,
cesaries subrubea,
manus vincentes lilia
me trahunt in suspiria.
rideo,
cum video
cuncta tam elegantia,
tam regia,
tam suavia,
tam dulcia.

---

70:1.
Estatis florigero tempore
sub umbrosa residens arbore,
avibus canentibus in nemore,
sibilante serotino frigore,
mee Thisbes adoptato fruebar eloquio,
colloquens de Veneris blandissimo commercio.

70:2.
Eius vultus,
forma, cultus
pre puellis,
ut sol stellis,
sic prelucet.
o inducet
hanc nostra ratio,
ut dignetur suo nos beare consortio?

70:3.
Nil ergo restat satius,
quam cecam mentis flammam denudare diffusius.
audaces fortuna iuvat penitus.
his ergo sit introitus:

70:4a.
«Ignem cecum sub pectore
longo depasco tempore,
qui vires miro robore
toto diffundit corpore.

70:4b.
Quem tu sola, percipere
si vis, potes extinguere,
. . meum semivivere
felici ligans federe.»

70:4c.
«Amoris spes est dubia,
aut verax aut contraria.
amanti necessaria
virtutis est constantia.

70:5a.
Pre ceteris virtutibus est patientia
amoris famulantia.

70:5b.
Sed et ignem, qui discurrit per precordia,
fax extinguat alia!

70:5c.
Noster amor non furtiva, non fragilia
amplexatur gaudia.»

70:6a.
«Ignis, quo crucior,
immo quo glorior,
ignis est invisibilis.

70:6b.
Si non extinguitur,
a qua succenditur,
manet inextinguibilis.

70:7a.
Est ergo tuo munere
me mori vel me vivere.

70:7b.
«Quid refert pro re pendula
vite pati pericula?

70:8a.
Est pater, est mater,
est frater, qui quater
die me pro te corripiunt,

70:8b.
Et vetulas per cellulas
et iuvenes per speculas
deputantes nos custodiunt;

70:9.
Argumque centioculum
plus tremo quam patibulum.

70:10.
Est ergo dignum
virum benignum
vitare signum,
unde malignum
murmur cursitat per populum.»

70:11a.
«Times in vanum!
tam est arcanum,
quod nec Vulcanum
curo cum sophisticis catenis.

70:11b.
Stilbontis more
Letheo rore
Argum sopore
premam, oculis clausis centenis.»

70:12a.
«In trutina mentis dubia
fluctuant contraria
lascivus amor et pudicitia.

70:12b.
† Sed eligo, quod video:
collum iugo prebeo,
ad iugum tamen suave transeo.»

70:13.
«Non bene dixeris
iugum secretum Veneris,
quo nil liberius,
nil dulcius, nil melius.

70:14a.
O quam dulcia
sunt hec gaudia!
Veneris furta sunt pia.

70:14b.
Ergo propera
ad hec munera!
carent laude dona sera.»

70:15.
«Dulcissime!
totam subdo tibi me.»

---

71:1a.
Axe Phebus aureo
celsiora lustrat
et nitore roseo
radios illustrat.

71:1b.
Venustata Cybele
facie florente
florem nato Semele
dat Phebo favente.

71:2a.
Aurarum suavium
gratia iuvante
sonat nemus avium
voce modulante.

71:2b.
Philomena querule
Terea retractat,
dum canendo merule
carmina coaptat.

71:3a.
Iam Dionea
leta chorea
sedulo resonat cantibus horum,

71:3b.
Iamque Dione
iocis, agone
relevat, cruciat corda suorum.

71:4a.
Me quoque subtrahit illa sopori
invigilareque cogit amori.

71:4b.
Tela Cupidinis aurea gesto,
igne cremantia corda molesto.

71:5a.
Quod michi datur,
expaveo,
quodque negatur,
hoc aveo
mente severa.

71:5b.
Que michi cedit,
hanc caveo;
que non obedit,
huic faveo
sumque re vera

71:6.
Infelix, seu peream
seu relever per eam.
que cupit, hanc fugio,
que fugit, hanc cupio;
plus renuo debitum,
plus feror in vetitum;
plus licet illibitum,
plus libet illicitum.

71:7a.
O metuenda
Dione decreta!
o fugienda
venena secreta,
fraude verenda
doloque repleta,

71:7b.
Docta furoris
in estu punire,
quos dat amoris
amara subire,
plena livoris
urentis et ire!

71:8a.
Hinc michi metus
abundat,
hinc ora fletus
inundat,

71:8b.
Hinc michi pallor
in ore
est, quia fallor
amore.

---

72:1a.
Grates ago Veneri,
que prosperi
michi risus numine
de virgine
mea gratum
et optatum
contulit tropheum.

72:1b.
Dudum militaveram,
nec poteram
hoc frui stipendio;
nunc sentio
me beari,
serenari
vultum Dioneum.

72:2a.
Visu, colloquio,
contactu, basio
frui virgo dederat;
sed aberat
linea posterior
et melior
amori.
quam nisi transiero,
de cetero
sunt, que dantur alia,
materia
furori.

72:2b.
Ad metam propero.
sed fletu tenero
mea me sollicitat,
dum dubitat
solvere virguncula
repagula
pudoris.
flentis bibo lacrimas
dulcissimas;
sic me plus inebrio,
plus haurio
fervoris.

72:3a.
Delibuta lacrimis
oscula plus sapiunt,
blandimentis intimis
mentem plus alliciunt.
ergo magis capior,
et acrior
vis flamme recalescit.
sed dolor Coronidis
se tumidis
exerit singultibus
nec precibus
mitescit.

72:3b.
Preces addo precibus
basiaque basiis;
fletus illa fletibus,
iurgia conviciis,
meque cernit oculo
nunc emulo,
nunc quasi supplicanti;
nam nunc lite dimicat,
nunc supplicat;
dumque prece blandior,
fit surdior
precanti.

72:4a.
Vim nimis audax infero.
hec ungue sevit aspero,
comas vellit,
vim repellit
strenua,
sese plicat
et intricat
genua,
ne ianua
pudoris resolvatur.

72:4b.
Sed tandem ultra milito,
triumphum do proposito.
per amplexus
firmo nexus,
brachia
eius ligo,
pressa figo
basia;
sic regia
Diones reseratur.

72:5a.
Res utrique placuit,
et me minus arguit
mitior amasia,
dans basia
mellita

72:5b.
Et subridens tremulis
semiclausis oculis,
veluti sub anxio
suspirio
sopita.

Petrus von Blois

---

73:1a
Clauso Cronos et serato
carcere ver exit,
risu Iovis reserato
faciem detexit

73:1b.
Coma celum rutilante
Cynthius emundat
et terrena mediante
aere fecundat.

73:2a.
Purpurato flore prato
ver tenet primatum,
ex argenti renitenti
specie renatum.

73:2b.
Iam odora Rheam Flora
chlamyde vestivit,
que ridenti et florenti
specie lascivit.

73:3a.
Vernant veris ad amena
thyma, rose, lilia.

73:3b.
His alludit philomena,
merops et luscinia.

73:4a.
Satyros hoc excitat
et Dryadum choreas,
redivivis incitat
hoc ignibus Napeas.

73:4b.
Hoc Cupido concitus,
hoc amor innovatur,
hoc ego sollicitus,
hoc michi me furatur.

73:5.
Ignem alo tacitum,
amo, nec ad placitum,
ut qui contra libitum
cupio prohibitum.
votis Venus meritum
rite facit irritum,
trudit in interitum,
quem rebar emeritum.

73:6a.
Si quis amans per amare mereri posset amari,
posset Amor michi velle mederi dando beari.

73:6b.
Quot faciles michi cerno medelas posse parari,
tot steriles ibi perdo querelas absque levari.

73:7a.
Imminet exitus igne vigente,
morte medullitus ossa tenente.

73:7b.
Quod caro predicat hec macilenta
hoc sibi vendicat usque perempta.

73:8a.
Dum mala sentio, summa malorum,
pectora saucia, plena furorum,
pellere semina nitor amorum.

73:8b.
Ast Venus artibus usa nefandis,
dum bene palliat aspera blandis,
unguibus attrahit omnia pandis.

73:9.
Parce dato pia, Cypris, agone,
et quia vincimur, arma repone,
et quibus es Venus, esto Dione!

---

74:1.
Letabundus rediit
avium concentus,
ver iocundum prodiit;
gaudeat iuventus,
nova ferens gaudia!
modo vernant omnia;
Phebus serenatur;
redolens temperiem
novo flore faciem
Flora renovatur.

74:2.
Risu Iovis pellitur
torpor hiemalis,
altius extollitur
cursus estivalis
solis, beneficio
. . . . . . . . . . . . . . .
recipit tepor